Καλημέρα κύριε πρόεδρε, αξιότιμα μέλη, μια τελετή.

Σας ευχαριστώ για την υποδοχή σας και για την ευκαιρία να συζητήσω το έργο μου κατά τη διάρκεια και στο πλαίσιο της κρίσης COVID-19.

Δεν χρειάζεται να σας πω πόσο δύσκολο ήταν αυτό το περασμένο έτος για όλους μας και οι προκλήσεις αυτές πρόκειται να συνεχιστούν για μεγάλο μέρος του 2021, παρά τη θαυματουργή άφιξη εμβολίων που αναπτύχθηκαν και εγκρίθηκαν με πρωτοφανή ταχύτητα.

Ως εθνικοί πολιτικοί, είχατε το δυσάρεστο καθήκον να παρακολουθείτε τις αποφάσεις ζωής ή θανάτου που λαμβάνονται από την κυβέρνηση και το NPHET και χωρίς συγκρίσιμη κατάσταση στην πρόσφατη μνήμη με την οποία να σας καθοδηγεί. Η εξισορρόπηση των κινδύνων και των αναγκών χρειάστηκε να γίνει με ελάχιστο χρόνο για να εξεταστούν πλήρως τα αποτελέσματα τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Σας εύχομαι να συνεχίσετε αυτό το επίπονο έργο, προσπαθώντας παράλληλα να κρατήσετε τους εαυτούς σας και τις οικογένειές σας καλά.

Η νόσος COVID-19 εξακολουθεί να έχει καταστροφικές συνέπειες σε ολόκληρη την Ευρώπη και τον κόσμο και εξακολουθεί να μονοπωλεί την προσοχή των κυβερνήσεων και των δημόσιων διοικήσεων, καθώς και των κοινωνιών που εξυπηρετούν.

Λίγο μετά την ανακήρυξη της Ευρώπης από τον ΠΟΥ ως «επικέντρου της πανδημίας», ήταν προφανές ότι ο ιός αυτός, ο οποίος δεν σέβεται τα σύνορα, θα αποτελούσε μείζονα πρόκληση για την ΕΕ. Κατά τη γνώμη μου, ως θεματοφύλακας της διοίκησης της ΕΕ, ήταν σαφές ότι μια διακρατική κρίση τέτοιας κλίμακας θα έθετε σε σοβαρό έλεγχο την ικανότητα των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και άρχισα να παρακολουθώ την αντίδρασή τους από νωρίς, χρησιμοποιώντας τις εξουσίες έρευνας ιδίας πρωτοβουλίας που διαθέτω.

Επιπλέον, άρχισα να λαμβάνω καταγγελίες σχετικά με την πανδημία και την αντίδραση της ΕΕ.

Τον Απρίλιο του περασμένου έτους, απηύθυνα επιστολή στους Προέδρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με προτάσεις σχετικά με τον τρόπο διατήρησης υψηλών προτύπων διαφάνειας κατά τη διάρκεια της κρίσης, ιδίως στο πλαίσιο έκτακτων ή ταχέων διαδικασιών λήψης αποφάσεων και παρεκκλίσεων από τους συνήθεις κανόνες για τις συνεδριάσεις.

Επισήμανα ότι, κατά τη διάρκεια μιας τόσο μεγάλης κρίσης, είναι ακόμη πιο σημαντικό οι δημόσιες αρχές να είναι ανοικτές όσον αφορά τον τρόπο λειτουργίας τους και τη λήψη αποφάσεων. Η διαφάνεια συμβάλλει στη διασφάλιση της εμπιστοσύνης του κοινού στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και ενισχύει τη νομιμότητά τους.

Είμαι βέβαιος ότι όλοι έχετε πλήρη επίγνωση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια αυτής της τρομακτικής περιόδου θα αναζητούν συνεχώς διαβεβαίωση για το τι κάνει η κυβέρνηση και αν τους δίνονται όλα τα απαραίτητα στοιχεία για να λάβουν αποφάσεις σχετικά με τη ζωή τους και τη ζωή των παιδιών τους. Οποιοδήποτε σημάδι ότι οι πληροφορίες είναι κρυμμένες προκαλεί όχι μόνο δυσπιστία, αλλά και αυξημένο ψυχικό στρες.

Έλαβα ενθαρρυντικές απαντήσεις και από τα δύο θεσμικά όργανα ότι πράγματι θα έδιναν προτεραιότητα στη διαφάνεια.

Ωστόσο, καθώς εξελισσόταν η κρίση, θεώρησα σημαντικό να εξετάσω λεπτομερέστερα ορισμένες πιο συγκεκριμένες πτυχές της αντίδρασης της ΕΕ, καθώς και τους ρόλους συγκεκριμένων θεσμικών οργάνων και οργανισμών. Τον Ιούλιο, δρομολόγησα μια σειρά ερευνών και πρωτοβουλιών για τον σκοπό αυτό.

Μία από αυτές αφορούσε το έργο που επιτέλεσε το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) για τη συλλογή και την αξιολόγηση δεδομένων που συνδέονται με την πανδημία.

Όπως πιθανώς γνωρίζετε, το ECDC συστάθηκε το 2004 μετά τις επιδημίες SARS, κυρίως για να συμβάλει στον συντονισμό της αντίδρασης της ΕΕ σε μια μελλοντική και πολύ σοβαρότερη επιδημία.

Περίπου 30 άτομα στην Ευρώπη μολύνθηκαν από τον SARS, έναν μικρό αριθμό σε σύγκριση με τη νόσο COVID-19, γεγονός που μπορεί να οδήγησε σε κάποιο εφησυχασμό όσον αφορά τις αναγκαίες εξουσίες που πρέπει να χορηγηθούν στον νέο αυτό οργανισμό.

Φυσικά, η αποτελεσματικότητά της δεν βοηθήθηκε από το γεγονός ότι τα κράτη μέλη διατηρούν την εξουσία επί της πολιτικής για την υγεία και όχι επί της ΕΕ. Έτσι, ενώ στο ECDC δόθηκε ένας κολακευτικός τίτλος και υψηλή φιλοδοξία, δεν του δόθηκαν συμπληρωματικές εξουσίες, οι οποίες αναδύθηκαν μάλλον ως αδύναμος οργανισμός με μικρή ανεξαρτησία δράσης. Μπορεί να ζητήσει δεδομένα υγείας και άλλα δεδομένα από τα κράτη μέλη, αλλά δεν υπάρχει νομική υποχρέωση για αυτά να τα παράσχουν.

Στην έρευνά μου επισημάνθηκαν ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο τα δεδομένα κοινοποιούνται στο ECDC και συγκεντρώνονται από αυτό, τόσο από άποψη χρονοδιαγράμματος όσο και πληρότητας, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο το ECDC παρουσιάζει τις πληροφορίες αυτές στον έξω κόσμο. Έθεσα ζητήματα, για παράδειγμα, όσον αφορά την αλλαγή των συμβουλών σχετικά με τη χρήση μάσκας προσώπου και τους λόγους για τους οποίους δημοσιεύθηκαν ορισμένες έρευνες σχετικά με την ικανότητα των κρατών μελών να αντιμετωπίσουν την κρίση, ενώ άλλες όχι.

Έκανα μια σειρά προτάσεων με στόχο την προώθηση μεγαλύτερης διαφάνειας και καλύτερων μέσων ώστε να καταστεί δυνατός ο μεγαλύτερος έλεγχος των δεδομένων και των αξιολογήσεων που καταρτίζονται από το ECDC.

Σε τελική ανάλυση, ωστόσο, εάν η ΕΕ επιθυμεί έναν οργανισμό που να μπορεί να ανταποκριθεί στον τίτλο της πανευρωπαϊκής πρόληψης και ελέγχου νόσων, οι νομοθέτες της ΕΕ θα πρέπει να εξετάσουν την εντολή του ECDC. Χωρίς ειδικές νέες εξουσίες για τη διασφάλιση της πληρότητας και της ποιότητας των δεδομένων που λαμβάνει από τις εθνικές αρχές, δεν μπορεί να εκπληρώσει αποτελεσματικά αυτόν τον ρόλο. Μένει να δούμε πώς θα εξελιχθεί η σχετική πρόταση της Επιτροπής.

Η δεύτερη έρευνα που άνοιξα αφορούσε το Συμβούλιο της ΕΕ και τη διαφάνεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Η έρευνά μου αξιολόγησε την απόφαση του Συμβουλίου να παρεκκλίνει, προσωρινά, από τον εσωτερικό κανονισμό του κατά τη διάρκεια της κρίσης, καθώς και τις επιπτώσεις που είχε αυτό στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και στη διαφάνεια της εν λόγω διαδικασίας.

Όπως ίσως γνωρίζετε, το Συμβούλιο μεταπήδησε στη συνεδρίαση μέσω βιντεοδιάσκεψης και στη λήψη όλων των αποφάσεων με γραπτή διαδικασία. Η έρευνά μου διαπίστωσε ότι υπήρχε σημαντική έλλειψη διαφάνειας στον τρόπο με τον οποίο το Συμβούλιο έκανε αυτή τη θεμελιώδη στροφή στον τρόπο λειτουργίας του. Ενώ οι συνεδριάσεις των προπαρασκευαστικών οργάνων του Συμβουλίου είναι πλέον πιο προσιτές στο κοινό, εξακολουθούν να υπάρχουν τομείς στους οποίους το Συμβούλιο θα πρέπει να βελτιωθεί και ολοκλήρωσα αυτήν την έρευνα μόλις την περασμένη εβδομάδα με ορισμένες προτάσεις.

Εκτός από αυτές τις έρευνες, συνεργάστηκα επίσης με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σχετικά με τους ρόλους τους.

Έλαβα επίσης ορισμένες καταγγελίες σχετικά με τη διαφάνεια των διαπραγματεύσεων για το σύστημα προμήθειας εμβολίων, καθώς και σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στις λεγόμενες «συμφωνίες προαγοράς», τις συμβάσεις που έχουν αποτελέσει αντικείμενο τόσο μεγάλης συζήτησης.

Ενώ οι έρευνές μου σχετικά με τις αιτήσεις πρόσβασης του κοινού στις συμβάσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη (αιτήσεις για την ελευθερία των πληροφοριών), η ίδια η Επιτροπή αποφάσισε να δημοσιεύσει τις περισσότερες από αυτές τις συμβάσεις. Όπως συμβαίνει συχνά, συνειδητοποίησε καθυστερημένα ότι η διαφάνεια ήταν στην πραγματικότητα προς το δικό της συμφέρον.

Μια άλλη πρόσφατη έρευνα αφορούσε αίτημα προς την Επιτροπή να αποκαλύψει λεπτομέρειες σχετικά με τη διαπραγματευτική ομάδα που είναι υπεύθυνη για τις εν λόγω συμβάσεις εμβολίων. Δεδομένου του παιχνιδιού ευθυνών σχετικά με την προμήθεια και την ανάπτυξη εμβολίων, θα θεωρούσα ότι είναι προς το συμφέρον της Επιτροπής να παράσχει μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με τις διαπραγματεύσεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής της ομάδας, δεδομένου ότι αποτελείται κυρίως από εκπροσώπους των εθνικών αρχών στα κράτη μέλη. Οι πολίτες της ΕΕ πρέπει να γνωρίζουν τον βαθμό στον οποίο οι κυβερνήσεις τους συμμετέχουν στις συμβατικές συμφωνίες και ότι το έργο δεν εκτελείται αποκλειστικά από την Επιτροπή.

**************

Ελπίζω ότι αυτό σας έδωσε κάποια εικόνα για το έργο μου στο πλαίσιο της κρίσης COVID-19.

Στην περίπτωση της νόσου COVID-19, νομίζω ότι είναι σαφές ότι υπάρχει αρνητική αντίληψη για τον τρόπο με τον οποίο η «ΕΕ» ανταποκρίθηκε στην κρίση. Ενώ τα θεσμικά όργανα ήταν αναμφίβολα απροετοίμαστα για την αντιμετώπιση μιας υγειονομικής κρίσης αυτής της κλίμακας, είναι ενδεχομένως πολύ εύκολο να κατηγορηθούν οι Βρυξέλλες, χωρίς να αναγνωρίζεται ότι συχνά οι πραγματικοί φορείς λήψης αποφάσεων κατοικούν στις εθνικές πρωτεύουσες και όχι στη λεγόμενη φούσκα των Βρυξελλών.

Η κρίση αυτή έφερε στο προσκήνιο τη λήψη αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ και μπορεί με την πάροδο του χρόνου να επηρεάσει τη μελλοντική κατεύθυνση της ίδιας της Ένωσης, καθώς συνεχίζεται η συζήτηση σχετικά με το τι θα πρέπει να γίνει καλύτερα σε εθνικό επίπεδο και τι θα μπορούσε να γίνει καλύτερα σε επίπεδο ΕΕ στο πλαίσιο της νόσου COVID-19.

ΕΕ, όπως ανέφερα προηγουμένως, δεν έχει πραγματική αρμοδιότητα στον τομέα της πολιτικής για την υγεία, γεγονός που κατέστησε πολύ δύσκολο για τα θεσμικά όργανα να διαδραματίσουν οποιονδήποτε ρόλο στον συντονισμό μιας αντίδρασης, κάτι που αποκάλυψε η έρευνά μου στο ECDC.

Όσον αφορά το σύστημα κοινής προμήθειας εμβολίων, αυτό δεν ήταν χωρίς ελαττώματα. Ωστόσο, ήταν μια πρώτη του είδους της με την Επιτροπή να περιορίζεται από τις απαιτήσεις των κρατών μελών σχετικά με το ποια εμβόλια ήθελαν σε ποια τιμή. Η διαπραγματευτική ομάδα ήταν σαφώς επίσης μια κοινή προσπάθεια με τις εθνικές διοικήσεις να είναι ενεργά μέλη.

Αναμένω ότι θα υπάρξουν περισσότερες ανατροπές προτού βγούμε επιτέλους από την κρίση και, ως Διαμεσολαβητής, πιθανότατα θα ασχοληθώ με περισσότερες καταγγελίες. Ωστόσο, το κύριο μήνυμά μου προς τα θεσμικά όργανα θα παραμείνει ότι η άσκηση των καθηκόντων τους με όσο το δυνατόν πιο διαφανή τρόπο είναι τόσο προς το δημόσιο συμφέρον όσο και, όπως διαπίστωσε η Επιτροπή όσον αφορά τις συμβάσεις για τα εμβόλια, και σε μεγάλο βαθμό προς το δικό τους συμφέρον.

Ανυπομονώ για τη συζήτησή μας. Σας ευχαριστώ. Πηγαίνετε raibh maith agaibh.