Εκπονήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ^[1]

Το ιστορικό της καταγγελίας

1. Ο καταγγέλλων είναι υπάλληλος της ΕΕ που εργάζεται για οργανισμό της ΕΕ ο οποίος βρίσκεται στη διαδικασία διαζυγίου από υπάλληλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Έχουν ένα παιδί. Ενώ η διαδικασία διαζυγίου βρίσκεται σε εξέλιξη, το αρμόδιο εθνικό δικαστήριο εξέδωσε διάταξη που ορίζει ότι το παιδί θα πρέπει να διαμένει με τη μητέρα (τον καταγγέλλοντα). Η απόφαση δεν προέβλεπε καμία προσωρινή ρύθμιση για την οικονομική στήριξη του παιδιού.

2. Ο σύζυγος της καταγγέλλουσας λαμβάνει από την ΕΤΕπ οικογενειακό επίδομα και επίδομα συντηρούμενου τέκνου. Μετά την απόφαση του εθνικού δικαστηρίου σχετικά με τη διαμονή του παιδιού, η καταγγέλλουσα ζήτησε από το Γραφείο Διαχείρισης και Εκκαθάρισης των Ατομικών Δικαιωμάτων (PMO) της Επιτροπής [2] να της καταβάλει απευθείας τουλάχιστον το 50% των εν λόγω επιδομάτων. Το PMO την ενημέρωσε ότι αυτό δεν θα ήταν δυνατό εφόσον ο σύζυγός της λάμβανε τα επιδόματα από την ΕΤΕπ.

3. Στις 8 Οκτωβρίου 2013, η καταγγέλλουσα ζήτησε από την ΕΤΕπ να σταματήσει να καταβάλλει τα επιδόματα στον σύζυγό της και να τα καταβάλει απευθείας σε αυτήν.

4. Η ΕΤΕπ εξήγησε ότι, όσον αφορά το οικογενειακό επίδομα, οι εσωτερικοί κανόνες της ΕΤΕπ προβλέπουν ότι το επίδομα αυτό μπορεί να καταβληθεί μόνο σε μέλος του προσωπικού της ΕΤΕπ. Όσον αφορά το επίδομα τέκνου, η ΕΤΕπ θεώρησε ότι το επίδομα αυτό οφειλόταν στο πρόσωπο που είχε την επιμέλεια του τέκνου και επισήμανε ότι η απόφαση του εθνικού δικαστηρίου καθόριζε μόνο τον τόπο διαμονής του τέκνου, ενώ η επιμέλεια επιμεριζόταν μεταξύ των γονέων εν αναμονή της οριστικής απόφασης επί της διαδικασίας διαζυγίου. Η ΕΤΕπ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το επίδομα τέκνου θα καταβαλλόταν σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, δηλαδή στον υπάλληλο της ΕΕ με τον υψηλότερο βασικό μισθό, στην προκειμένη περίπτωση στον πατέρα. Για τους λόγους αυτούς, η ΕΤΕπ απέρριψε το αίτημα του καταγγέλλοντος.

5. Δυσαρεστημένος από το αποτέλεσμα αυτό, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή στις 25 Φεβρουαρίου 2014.

Η έρευνα

6. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την καταγγελία και εντόπισε τον ακόλουθο ισχυρισμό και ισχυρισμό:

Η ΕΤΕπ εσφαλμένως θεώρησε ότι η έννοια της επιμέλειας τέκνου υπερισχύει της έννοιας της διαμονής τέκνου και, ως εκ τούτου, δεν συμμορφώθηκε με τους δικούς της κανόνες εφαρμογής και τις εκτελεστικές διατάξεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τα οικογενειακά επιδόματα.

Η ΕΤΕπ θα πρέπει να επικοινωνήσει με το Γραφείο Διαχείρισης και Εκκαθάρισης των Ατομικών Δικαιωμάτων (PMO) της Επιτροπής και να καταβάλει τουλάχιστον το 50 % των εν λόγω επιδομάτων απευθείας στην καταγγέλλουσα, δεδομένου ότι είχε αναγνωρίσει ότι ασκούσε από κοινού την επιμέλεια του παιδιού.

7. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο Διαμεσολαβητής έλαβε τη γνώμη της ΕΤΕπ σχετικά με την καταγγελία και, στη συνέχεια, τις παρατηρήσεις του καταγγέλλοντος σε απάντηση της γνώμης της ΕΤΕπ. Κατά τη διεξαγωγή της έρευνας, ο Διαμεσολαβητής έλαβε υπόψη τα επιχειρήματα και τις γνώμες που προέβαλαν τα μέρη.

Επί του ισχυρισμού ότι η ΕΤΕπ εσφαλμένως θεώρησε ότι η έννοια της επιμέλειας τέκνου υπερισχύει της έννοιας της διαμονής τέκνου

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

8. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι οι κανόνες της ΕΤΕπ για θέματα προσωπικού δεν αναφέρουν ρητά την επιμέλεια του παιδιού, αλλά αναφέρονται αντ’ αυτού στην κατοικία του παιδιού και στη διατροφή του. Δεδομένου ότι η απόφαση του εθνικού δικαστηρίου διαπίστωσε ότι η κατοικία του τέκνου θα ήταν μαζί της και ότι δεν υπήρχαν νομικές διατάξεις σχετικά με την οικονομική διατροφή του τέκνου, υποστήριξε ότι τα επιδόματα έπρεπε να της καταβληθούν.

9. Υποστήριξε επίσης ότι, δεδομένου ότι η ΕΤΕπ είχε αναγνωρίσει την κοινή επιμέλεια, μπορούσε τουλάχιστον να της καταβάλει το ήμισυ των επιδομάτων. Συναφώς, αναφέρθηκε στις εκτελεστικές διατάξεις της Επιτροπής, οι οποίες προβλέπουν ότι, όταν η επιμέλεια του παιδιού εναλλάσσεται μεταξύ δύο προσώπων και δεν υπάρχει δικαστική απόφαση που να καθορίζει την ακριβή αναλογική διάρκεια της επιμέλειας, το ήμισυ των οικογενειακών επιδομάτων καταβάλλεται σε κάθε πρόσωπο.

10. Στη γνώμη της, η ΕΤΕπ παρείχε επισκόπηση των εν εξελίξει δικαστικών διαδικασιών διαζυγίου που σχετίζονται με τον καθορισμό του προσωρινού καθεστώτος της επιμέλειας του παιδιού. Αν και η διαδικασία αυτή επιβεβαίωσε ότι ο τόπος διαμονής του ανηλίκου ήταν με τη μητέρα, τα εθνικά δικαστήρια αναγνώρισαν επίσης ότι το παιδί πέρασε το ήμισυ του χρόνου του με τον πατέρα, ο οποίος συνέβαλε οικειοθελώς στην οικονομική συντήρηση και φροντίδα του παιδιού. Η ΕΤΕπ δήλωσε επίσης ότι οι κανόνες εφαρμογής της Επιτροπής δεν ισχύουν για την ΕΤΕπ.

11. Τέλος, απαντώντας στο αίτημα του Διαμεσολαβητή, η ΕΤΕπ αποσαφήνισε την ερμηνεία της για την έννοια της επιμέλειας για τους σκοπούς της παρούσας καταγγελίας, ως αναφερόμενη στο καθήκον των γονέων να υποστηρίζουν το κόστος καθημερινής διαβίωσης του παιδιού.

12. Στις παρατηρήσεις της, η καταγγέλλουσα επισήμανε ότι, όπως είχε αναγνωρίσει η ΕΤΕπ, το παιδί περνούσε το ήμισυ του χρόνου του με κάθε γονέα, ότι αμφότεροι οι γονείς παρείχαν τη φροντίδα και τη συντήρησή του και ότι αμφότεροι ασκούσαν από κοινού την επιμέλεια. Ως εκ τούτου, η καταγγέλλουσα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι θα ήταν εύλογο να λάβει το ήμισυ των αποζημιώσεων.

Η προκαταρκτική αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή που οδήγησε στην πρόταση λύσης

13. Σύμφωνα με τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης τόσο της ΕΤΕπ όσο και του οικείου οργανισμού της ΕΕ, όταν δύο έγγαμοι υπάλληλοι της ΕΕ έχουν δικαίωμα σε ορισμένα επιδόματα, το επίδομα αυτό καταβάλλεται στον υπάλληλο με τον υψηλότερο βασικό μισθό· στην περίπτωση αυτή, ο σύζυγος του καταγγέλλοντος. Στην περίπτωση αυτή, τα εν λόγω επιδόματα είναι i) το οικογενειακό επίδομα ^[3] και ii) το επίδομα τέκνου.

14. Το οικογενειακό επίδομα χορηγείται δυνάμει του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης της ΕΤΕπ σε υπάλληλο που είναι έγγαμος ή έχει συντηρούμενο τέκνο.[4] Υπό το πρίσμα του ανωτέρω κανόνα, εφόσον το ζεύγος εξακολουθεί να είναι νομίμως έγγαμο, ο σύζυγος του καταγγέλλοντος δικαιούται το εν λόγω επίδομα και, ως εκ τούτου, το λαμβάνει, δεδομένου ότι είναι ο υπάλληλος με τον υψηλότερο βασικό μισθό. Ως εκ τούτου, η θέση της ΕΤΕπ να καταβάλει στον σύζυγο της καταγγέλλουσας το σύνολο του οικογενειακού επιδόματος εν αναμονή της ολοκλήρωσης της εν εξελίξει διαδικασίας διαζυγίου είναι σύμφωνη με τους ισχύοντες κανόνες. Ως εκ τούτου, η πρόταση φιλικής λύσης του Διαμεσολαβητή αφορά μόνο το επίδομα τέκνου.

15. Σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΤΕπ, το επίδομα τέκνου χορηγείται όταν ο γονέας παρέχει πράγματι τη διατροφή του τέκνου. Υπό την έννοια αυτή, η διατροφή θεωρείται ότι παρέχεται όταν το παιδί είτε ζει με τον γονέα είτε ο γονέας καλύπτει τα καθημερινά έξοδα διαβίωσης του παιδιού.[5] Η ΕΤΕπ δήλωσε ότι, όταν αυτά τα δύο δεν συμπίπτουν, η οικονομική στήριξη του παιδιού υπερισχύει του ζητήματος της διαμονής. Τέλος, σύμφωνα με τους κανόνες αυτούς, τη στιγμή που μια νομική απόφαση καθορίζει την επιμέλεια του τέκνου, το επίδομα τέκνου καταβάλλεται στον κηδεμόνα του τέκνου [6].

16. Κατόπιν αιτήματος του Διαμεσολαβητή, η ΕΤΕπ αποσαφήνισε την ερμηνεία της έννοιας της επιμέλειας, για τους σκοπούς της παρούσας καταγγελίας, ως «εκπλήρωση του καθήκοντος επιμέλειας παιδιών με οικονομικά μέσα». Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι αυτή η κατανόηση της έννοιας της επιμέλειας συνεπάγεται ότι, εάν η επιμέλεια επιμερίζεται, το ίδιο θα πρέπει να ισχύει και για το καθήκον ή τη νομική υποχρέωση υποστήριξης του καθημερινού κόστους διαβίωσης του παιδιού. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, όπως επισήμανε η ΕΤΕπ, επικαλούμενη διάφορες δικαστικές αποφάσεις, ο πατέρας κατανέμει οικειοθελώς τα έξοδα διατροφής του τέκνου. Με άλλα λόγια, ο πατέρας δεν φαίνεται να έχει νομική υποχρέωση μετά από δικαστική απόφαση για τη διατροφή του παιδιού. Παρά ταύτα, η ΕΤΕπ έκρινε ότι η θεματοφυλακή στην παρούσα υπόθεση επιμερίζεται. Υπό το πρίσμα αυτό, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι η ερμηνεία της έννοιας της θεματοφυλακής από την ΕΤΕπ δεν είναι απολύτως πειστική.

17. Τούτου λεχθέντος, ο Διαμεσολαβητής συμφωνεί με τη συνολική εκτίμηση της ΕΤΕπ ότι το γεγονός ότι το παιδί διαμένει με τη μητέρα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαζυγίου δεν σημαίνει ότι ο καταγγέλλων έχει την επιμέλεια του παιδιού. Το γεγονός αυτό δεν αμφισβητήθηκε ούτε από τον καταγγέλλοντα, ο οποίος αναγνωρίζει ότι επί του παρόντος επιμερίζεται η νόμιμη επιμέλεια του παιδιού. Δεδομένου ότι η επιμέλεια του τέκνου επιμερίζεται, αυτό που έχει σημασία εν προκειμένω είναι ποιος πράγματι μεριμνά για τη διατροφή του τέκνου.

18. Όσον αφορά το θέμα αυτό, η ΕΤΕπ έχει επανειλημμένα τονίσει στη γνώμη της ότι ο πατέρας του παιδιού ουσιαστικά μοιράζεται με τον καταγγέλλοντα τη διατροφή του παιδιού. Υπό το πρίσμα των περιστάσεων αυτών, ο Συνήγορος του Πολίτη θεωρεί ότι θα ήταν δίκαιο να μοιράζονται και οι γονείς το επίδομα τέκνου, έως ότου το αρμόδιο δικαστήριο επιλύσει οριστικά το ζήτημα της επιμέλειας.

19. Μολονότι οι κανόνες της ΕΤΕπ δεν προβλέπουν ρητά την κατανομή του επιδόματος τέκνου, δεν φαίνεται να αποκλείουν τη δυνατότητα αυτή. Ως εκ τούτου, κατά την άποψη του Διαμεσολαβητή, τίποτα δεν εμποδίζει την Τράπεζα, σε περιπτώσεις όπως η παρούσα (δηλαδή, από κοινού επιμέλεια και από κοινού διατροφή), να καταβάλει σε κάθε γονέα το ήμισυ του εν λόγω επιδόματος. Αυτό φαίνεται επίσης να συνάδει με τις αρχές της δικαιοσύνης και της αναλογικότητας.

20. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής προτείνει μια λύση κατωτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 6 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

21. Επιπλέον, η Διαμεσολαβήτρια θα ήθελε να ενθαρρύνει την ΕΤΕπ να τροποποιήσει τους κανόνες της σχετικά με τα επιδόματα τέκνων, ώστε να αντικατοπτρίζουν καλύτερα την τρέχουσα πραγματικότητα και τις πρακτικές στις διαδικασίες διαζυγίου, όπου η κοινή επιμέλεια αποτελεί τον κανόνα και όχι την εξαίρεση. Στο πλαίσιο αυτό, ο Διαμεσολαβητής θα ήθελε να επιστήσει την προσοχή της ΕΤΕπ στον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης της Επιτροπής, ο οποίος προβλέπει ρητά την κατανομή των επιδομάτων «όταν η επιμέλεια του ίδιου παιδιού εναλλάσσεται μεταξύ δύο προσώπων και δεν υπάρχει δικαστική απόφαση ή εντολή της αρμόδιας διοικητικής αρχής ή, ελλείψει τέτοιας απόφασης, δεν υπάρχει σταθερή συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων προσώπων που να καθορίζει την ακριβή αναλογική διάρκεια της επιμέλειας, το ήμισυ των οικογενειακών επιδομάτων καταβάλλεται σε κάθε πρόσωπο. Τα δικαιώματα επίσκεψης δεν θεωρούνται κηδεμονία [7].

22. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο ανωτέρω κανόνας φαίνεται να αποτελεί δίκαιη λύση στο πρόβλημα της κοινής επιμέλειας σε περιπτώσεις στις οποίες δεν έχει ακόμη εκδοθεί οριστική δικαστική απόφαση επί του ζητήματος αυτού, ο Διαμεσολαβητής ενθαρρύνει την ΕΤΕπ να εμπνευστεί από τον εν λόγω κανόνα.

Η προτεινόμενη λύση

Με βάση την έρευνα σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, η Διαμεσολαβήτρια προτείνει στην ΕΤΕπ την ακόλουθη λύση:

Εν αναμονή της τελικής απόφασης του εθνικού δικαστηρίου σχετικά με το ζήτημα της επιμέλειας στο πλαίσιο της εν εξελίξει διαδικασίας διαζυγίου, η ΕΤΕπ θα πρέπει να καταβάλει στον καταγγέλλοντα το ήμισυ του επιδόματος τέκνου.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 29/6/2015

[1] Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 9ης Μαρτίου 1994, σχετικά με το καθεστώς του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και τους γενικούς όρους άσκησης των καθηκόντων του (94/262/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ) (ΕΕ 1994, L 113, σ. 15).

[2] PMO σημαίνει Paymaster Office. Είναι το Γραφείο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διαχείριση και την καταβολή των ατομικών δικαιωμάτων του προσωπικού. Βλέπε: http://ec.europa.eu/pmo/accueil_en.htm

[3] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το οικογενειακό επίδομα της ΕΤΕπ είναι ισοδύναμο με το επίδομα στέγης του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της ΕΕ.

[4] Άρθρο 2.2.1 των κανόνων εφαρμογής της ΕΤΕπ.

[5] Άρθρο 2.2.2. τρίτο εδάφιο των κανόνων εφαρμογής της ΕΤΕπ

[6] Το άρθρο 2.2.5. των κανόνων εφαρμογής της ΕΤΕπ έχει ως εξής: «Lorsque l’enfant à charge est confié en vertu des dispositions légales ou par décision de justice ou de l’autorité administrative compétente à la garde d’une autre personne, les allocations pour enfant à charge et scolaire sont versés directement à celle-ci pour le compte et au nom de l’agent. L’allocation de famille est verse dans tous les cas au membre de personnel de la Banque”.

[7] Άρθρο 3 της απόφασης της Επιτροπής σχετικά με τις γενικές διατάξεις εφαρμογής των άρθρων 67 και 68 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης και των άρθρων 1, 2 και 3 του παραρτήματος VII, C (2004) 1364