Εκπονήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή [1]

Ιστορικό

1. Τον Ιούλιο του 2008, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ισλανδία υπέγραψαν συμφωνία-πλαίσιο («συμφωνία-πλαίσιο») σχετικά με τους κανόνες για τη χορήγηση χρηματοδοτικής ενίσχυσης από την ΕΕ στην Ισλανδία στο πλαίσιο του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ), υπό το πρίσμα του καθεστώτος της Ισλανδίας ως υποψήφιας προς ένταξη στην ΕΕ χώρας.

2. Τον Ιούνιο του 2012, ο καταγγέλλων, μια μη κυβερνητική οργάνωση (ΜΚΟ) με έδρα την Ισλανδία που δραστηριοποιείται στον τομέα της διά βίου εκπαίδευσης, υπέγραψε σύμβαση επιχορήγησης (η «σύμβαση») με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αντικείμενο της σύμβασης ήταν η υλοποίηση δράσης με στόχο την αύξηση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης, η οποία χρηματοδοτήθηκε εν μέρει μέσω του ΜΠΒ. Η διάρκεια της σύμβασης ήταν 36 μήνες, αρχής γενομένης από τον Σεπτέμβριο του 2012.

3. Τον Δεκέμβριο του 2013, η Επιτροπή ενημέρωσε τον καταγγέλλοντα ότι, ως συνέπεια της απόφασης της Ισλανδίας να αναστείλει τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την ΕΕ, δεν θα χορηγηθεί βοήθεια στο πλαίσιο του ΜΠΒ στην εν λόγω χώρα και, ως εκ τούτου, η σύμβαση θα καταγγελθεί. Η Επιτροπή κάλεσε τον καταγγέλλοντα να συμμετάσχει σε διαδικασία διαβούλευσης σύμφωνα με τη σύμβαση.

4. Ο καταγγέλλων αντιτάχθηκε, ισχυριζόμενος ότι η σύμβαση ήταν ιδιωτική συμφωνία μεταξύ της Επιτροπής και της ίδιας, υποκείμενη στο βελγικό δίκαιο και ανεξάρτητη από τις πολιτικές αποφάσεις της ισλανδικής κυβέρνησης. Ο καταγγέλλων πίστευε ότι είχε συμμορφωθεί δεόντως με τις υποχρεώσεις του μέχρι στιγμής και ότι η καταγγελία θα ήταν παράνομη. Μετά από συνάντηση και αρκετές γραπτές ανταλλαγές απόψεων, τον Φεβρουάριο του 2014 η Επιτροπή ενημέρωσε τον καταγγέλλοντα ότι θα καταγγείλει τη σύμβαση σε δύο μήνες. Όλες οι επιλέξιμες δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν μέχρι τότε θα επιστραφούν.

5. Ο καταγγέλλων είναι της άποψης ότι η απόφαση αυτή είναι παράνομη, άδικη και λαμβάνεται κακόπιστα. Ως εκ τούτου, υπέβαλε καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, διατηρώντας παράλληλα το έργο σε λειτουργία παρά την έλλειψη χρηματοδότησης από την Επιτροπή. Δεδομένου ότι ο καταγγέλλων δεν διαμένει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Διαμεσολαβητής δεν μπορούσε να ασχοληθεί άμεσα με την καταγγελία. Αποφάσισε, ωστόσο, να διερευνήσει τις ανησυχίες που εκφράστηκαν στην παρούσα υπόθεση μέσω αυτεπάγγελτης έρευνας.

Η έρευνα

6. Ο Διαμεσολαβητής κίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με τον ισχυρισμό ότι η Επιτροπή κατήγγειλε εσφαλμένα τη σύμβαση βάσει της απόφασης των ισλανδικών αρχών να αναστείλουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, ενώ ταυτόχρονα δεν χρησιμοποίησε τη διαδικασία φιλικού διακανονισμού που προβλέπεται στη σύμβαση. Συνδέεται με τον ισχυρισμό αυτό ο ισχυρισμός ότι η Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να καταβάλλει τις χρηματοδοτικές συνεισφορές που οφείλονται στον καταγγέλλοντα στο πλαίσιο της σύμβασης.

7. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο Διαμεσολαβητής έλαβε τη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με την καταγγελία και, στη συνέχεια, τις παρατηρήσεις του καταγγέλλοντος σε απάντηση της εν λόγω γνώμης. Η πρόταση φιλικής λύσης του Διαμεσολαβητή λαμβάνει υπόψη τα επιχειρήματα που προέβαλαν τα μέρη.

Ισχυρισμός περί εσφαλμένης περάτωσης και μη χρήσης της διαδικασίας φιλικού διακανονισμού, καθώς και σχετική αξίωση

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

8. Η θέση της Επιτροπής είναι ότι ο στόχος του ΜΠΒ, όπως αναφέρεται στο άρθρο 1 του κανονισμού-πλαισίου ΜΠΒ [2], είναι «… to assist the countries listed in Annex I and II in their progressive align with the standards and policies of the European Union, including where appropriate the acquis communautaire, with a view to membership». Η σύμβαση ανατέθηκε για την υλοποίηση έργου που επελέγη με βάση τη συνάφειά του με τη διαδικασία προσχώρησης στην Ισλανδία, όπως προβλέπεται στη συμφωνία χρηματοδότησης με την Ισλανδία. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή, η οποία έχει την ευθύνη να διασφαλίζει την αποτελεσματική χρήση των κονδυλίων της ΕΕ, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η σύμβαση δεν είχε πλέον «λόγο ύπαρξης». Η Επιτροπή πρόσθεσε ότι, όταν ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να αναστείλουν τις διαπραγματεύσεις, οι ισλανδικές αρχές της κοινοποίησαν επίσης επισήμως ότι η τεχνική βοήθεια και συνεργασία στο πλαίσιο του ΜΠΒ θα ήταν ακατάλληλη στο πλαίσιο αυτό.

9. Σύμφωνα με το άρθρο 12.1 των γενικών όρων της σύμβασης [3], η Επιτροπή πραγματοποίησε στη συνέχεια διαβούλευση με τον καταγγέλλοντα και τέσσερις άλλες ΜΚΟ σε παρόμοια κατάσταση. Εξάλλου, η Επιτροπή θεώρησε ότι είχε πραγματοποιήσει ορθώς τη διαβούλευση και ότι αυτό προέκυπτε σαφώς από το γεγονός ότι είχε συνάψει συμφωνίες με τις άλλες ΜΚΟ. Ωστόσο, ο καταγγέλλων δεν προέβη σε διαβουλεύσεις και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή κατήγγειλε τη σύμβαση μετά από προειδοποίηση δύο μηνών, σύμφωνα με τη σύμβαση.

10. Ως προς τα ανωτέρω, ο καταγγέλλων απάντησε ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε νομίμως να θέσει τέλος σε μια συμφωνία ιδιωτικού δικαίου μεταξύ δύο μερών αποκλειστικά και μόνο λόγω της συμπεριφοράς ενός τρίτου μέρους, εάν η συμφωνία δεν προβλέπει ρητά αυτή τη δυνατότητα. Η σύμβαση δεν περιείχε καμία ρήτρα που να επιτρέπει στην Επιτροπή να την καταγγείλει σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων μεταξύ της Ισλανδίας και της ΕΕ. Επιπλέον, ο κανονισμός-πλαίσιο ΜΠΒ θεωρεί ότι η προσχώρηση στην ΕΕ αποτελεί στόχο και όχι προϋπόθεση για τη χορήγηση βοήθειας. Συνεπώς, κατά την άποψη του καταγγέλλοντος, το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η σύμβαση κατέστη άνευ αντικειμένου ως αποτέλεσμα της αναστολής των διαπραγματεύσεων είναι αδικαιολόγητο.

11. Ο καταγγέλλων δήλωσε επίσης ότι, σε αντίθεση με τη δήλωση της Επιτροπής, οι ισλανδικές αρχές ζήτησαν ρητά από την Επιτροπή να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τα εν εξελίξει έργα παρά την αναστολή των διαπραγματεύσεων. Αυτό είναι λογικό βάσει του άρθρου 23 της συμφωνίας-πλαισίου μεταξύ της Επιτροπής και της Ισλανδίας [4]. Η ισλανδική κυβέρνηση, σε επίσημη επιστολή, εξέφρασε την απόρριψη της απόφασης της Επιτροπής να αναστείλει τη χρηματοδότηση των εν εξελίξει έργων.

12. Επιπλέον, ο καταγγέλλων δήλωσε ότι ήταν πρόθυμος να καταλήξει σε δίκαιη λύση με την Επιτροπή. Ωστόσο, από την πρώτη συνεδρίαση κατέστη σαφές ότι η διαβούλευση της Επιτροπής θεωρούσε δεδομένο ότι η σύμβαση θα καταγγελθεί και ότι η διαβούλευση αφορούσε μόνο τη σταδιακή κατάργηση του έργου. Ο καταγγέλλων δεν μπόρεσε να παραστεί στη δεύτερη συνεδρίαση, η οποία είχε προγραμματιστεί με προειδοποίηση μίας μόνο ημέρας. Σε κάθε περίπτωση, ο καταγγέλλων δεν ήταν πρόθυμος να αναγνωρίσει ότι η Επιτροπή μπορούσε να θέσει μονομερώς τέλος στη σύμβαση και απλώς να προβεί σε διαβουλεύσεις σχετικά με τη σταδιακή κατάργησή της. Η λεγόμενη διαβούλευση της Επιτροπής ήταν μια διαδικασία «που υπαγορεύθηκε από ένα μέρος».

13. Συνολικά, ο καταγγέλλων θεώρησε ότι η Επιτροπή καταχράστηκε τη θέση της ως ισχυρότερου μέρους της σύμβασης και παραβίασε τη σύμβαση. Η Επιτροπή εξακολουθεί να καταχράται τη θέση της παρακρατώντας πληρωμές για έργα που πραγματοποιήθηκαν πριν από την επιστολή καταγγελίας· αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την κατάσταση του καταγγέλλοντος.

Η προκαταρκτική αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή που οδήγησε στην πρόταση φιλικής λύσης

14. Αποτελεί βασική αρχή του δικαίου των συμβάσεων, είτε πρόκειται για εθνικό είτε για διεθνές, ιδιωτικό ή δημόσιο, ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται ελεύθερα είναι το δίκαιο που διέπει τις σχέσεις μεταξύ των μερών και πρέπει να εκτελούνται καλή τη πίστει. Εν ολίγοις, οι συμφωνίες πρέπει να τηρούνται (pacta sunt servanda). Αυτή είναι ίσως η παλαιότερη βασική αρχή του αστικού και διεθνούς δικαίου και, κατά πάσα πιθανότητα, η πιο ευρέως γνωστή και αποδεκτή.

15. Στην υπό εξέταση υπόθεση συνυπάρχουν δύο συμβατικά επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο αποτελείται από τις συμφωνίες μεταξύ της Επιτροπής και των ισλανδικών αρχών (συμφωνία-πλαίσιο και συμφωνία χρηματοδότησης)· και το δεύτερο μέρος της σύμβασης μεταξύ της Επιτροπής και του καταγγέλλοντος. Είναι σαφές ότι, χωρίς το πρώτο στρώμα, το δεύτερο δεν θα υπήρχε: η σύμβαση υπεγράφη ακριβώς για να τηρηθούν οι υποχρεώσεις που ανέλαβε η ΕΕ έναντι της Ισλανδίας, ιδίως η υποχρέωση να συνδράμει οικονομικά την Ισλανδία στη «σταδιακή ευθυγράμμισή της με τα πρότυπα και τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης» [5].

16. Ωστόσο, από την ημέρα της υπογραφής της, η σύμβαση κατέστη το δίκαιο που διέπει τη σχέση μεταξύ της Επιτροπής και του καταγγέλλοντος, υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται σε αυτήν. Το άρθρο 1 παράγραφος 2 των ειδικών όρων της σύμβασης ορίζει ότι η χρηματοδοτική στήριξη της Επιτροπής χορηγείται «υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στην παρούσα σύμβαση, η οποία αποτελείται από τους εν λόγω ειδικούς όρους και τα παραρτήματα, τα οποία ο δικαιούχος δηλώνει ότι έχει λάβει υπόψη και αποδεχθεί»(η υπογράμμιση δική μου). Ως εκ τούτου, είναι σαφές ότι τα μέρη θεώρησαν τις ειδικές προϋποθέσεις και τα παραρτήματα ως τις μόνες εφαρμοστέες διατάξεις στις διμερείς σχέσεις τους. Αυτό καθίσταται ακόμη σαφέστερο από το άρθρο 7 των ειδικών όρων, το οποίο αναφέρεται στους «άλλους όρους που ισχύουν για τη δράση» και το οποίο περιέχει μόνο τεχνικές προβλέψεις σχετικά με τις ενδιάμεσες εκθέσεις και τις επιλέξιμες δαπάνες.

17. Ο Διαμεσολαβητής αντιλαμβάνεται ότι η Επιτροπή ενδέχεται να είχε την πρόθεση να εξαρτήσει την εφαρμογή της σύμβασης από τη συνέχιση ή την έκβαση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, οι συμβατικές υποχρεώσεις δεν μπορούν να απορρέουν από προθέσεις, αλλά από τη συνειδητή, ενημερωμένη και ελεύθερα εκφραζόμενη βούληση αμφοτέρων των μερών της σύμβασης. Αφού ανέλυσε προσεκτικά όλα τα έγγραφα που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 των ειδικών όρων, ο Διαμεσολαβητής δεν βρήκε τίποτα που να υποδηλώνει ότι ο καταγγέλλων «σημείωσε και αποδέχθηκε» ποτέ μια τέτοια πρόθεση, δηλαδή ότι τα μέρη συμφώνησαν ποτέ με αυτόν τον όρο.

18. Λαμβάνοντας υπόψη ότι, στην πράξη, οι επιχορηγήσεις που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ για εξωτερικές δράσεις βασίζονται στους τυποποιημένους γενικούς όρους της Επιτροπής, ότι οι ειδικοί όροι προσαρμόζονται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση από τις υπηρεσίες της και ότι η Επιτροπή είναι, σε κάθε περίπτωση, το ισχυρότερο μέρος σε τέτοιες συμφωνίες, η Επιτροπή θα μπορούσε πολύ εύκολα να συντάξει τη σύμβαση, ώστε να διασφαλίσει ότι η διάρκεια των υποχρεώσεών της βάσει της σύμβασης δεν θα είναι μεγαλύτερη από τη διάρκεια των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη συμφωνία-πλαίσιο με την Ισλανδία.

19. Αντιθέτως, τα πάντα στη Σύμβαση φαίνεται να δείχνουν ότι η Σύμβαση έχει υπογραφεί, τουλάχιστον από τον καταγγέλλοντα, ως αυτοτελής συμφωνία, σκοπός της οποίας είναι η οικονομική στήριξη της δράσης με τίτλο: «Αύξηση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων με χαμηλά προσόντα μέσω της ανάπτυξης ενός συστήματος αναγνώρισης δεξιοτήτων στην εκπαίδευση ενηλίκων»[6]. Στο παράρτημα I της σύμβασης περιγράφεται λεπτομερώς η εν λόγω δράση και αναφέρεται ρητά ότι γενικός στόχος της δράσης είναι η βελτίωση της απασχολησιμότητας του εργατικού δυναμικού χαμηλής ειδίκευσης στην Ισλανδία, ενώ ειδικός σκοπός της δράσης είναι η αύξηση της αποτελεσματικότητας της εκπαίδευσης ενηλίκων για τη συγκεκριμένη κατηγορία εργαζομένων. Πουθενά δεν αναφέρεται ότι ο σκοπός αυτός είναι έγκυρος ή αξίζει να επιδιωχθεί μόνο για όσο διάστημα η ισλανδική κυβέρνηση και η Επιτροπή συνεχίζουν (ενεργά) τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις.

20. Ακόμη και αν η σύμβαση έπρεπε να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα του ευρύτερου πλαισίου εντός του οποίου υπογράφηκε και το οποίο γνώριζαν αμφότερα τα μέρη, η θέση της Επιτροπής εξακολουθεί να μην είναι δικαιολογημένη.

21. Καταρχάς, ο σκοπός της βοήθειας του ΜΠΒ, όπως περιγράφεται στο προοίμιο του κανονισμού-πλαισίου ΜΠΒ, είναι να συνδράμει τις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες ενόψει της προσχώρησής τους [7]. Η συμφωνία-πλαίσιο μεταξύ της Επιτροπής και της Ισλανδίας αναφέρεται επίσης στη συνεργασία και τη συνδρομή με σκοπό να καταστεί η Ισλανδία κράτος μέλος [8]. Η διατύπωση αυτή, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η βοήθεια μπορεί επίσης να δοθεί σε δυνάμει υποψήφιες χώρες, δείχνει ότι ο στόχος της πραγματικής προσχώρησης στην ΕΕ δεν χρειάζεται να είναι άμεσος ή απολύτως βέβαιος. Όπως ορθώς επισήμανε το ισλανδικό Υπουργείο Εξωτερικών στην επιστολή διαμαρτυρίας του προς την Επιτροπή σχετικά με την καταγγελία της σύμβασης, η Ισλανδία δεν τερμάτισε τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, αλλά απλώς τις ανέστειλε. Κατά τον χρόνο επέλευσης των πραγματικών περιστατικών, η Ισλανδία εξακολουθούσε να είναι υποψήφια χώρα που εμπίπτει στις διατάξεις του κανονισμού-πλαισίου ΜΠΒ.

22. Ως εκ τούτου, είναι σαφές ότι ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι η σύμβαση δεν μπορούσε πλέον να εφαρμοστεί αποτελεσματικά και η επακόλουθη απόφασή της να την καταγγείλει για τον λόγο αυτό βάσει του άρθρου 12 είναι, όπως το έθεσε το ισλανδικό Υπουργείο Εξωτερικών, «άκαιρη και στερούμενη θεμελίωσης στα γεγονότα». Η σύμβαση θα μπορούσε ακόμη να εφαρμοστεί. Εξακολουθεί να μπορεί να επιτύχει τους σκοπούς της, οι οποίοι περιγράφονται στη σκέψη 19 ανωτέρω. Θα μπορούσε ακόμη να συμβάλει στον γενικό στόχο του πλαισίου εντός του οποίου υπογράφηκε, δηλαδή στην καλύτερη ευθυγράμμιση της Ισλανδίας με το δίκαιο της ΕΕ «εν όψει της προσχώρησής της».

23. Δεύτερον, η Επιτροπή και οι ισλανδικές αρχές είχαν ήδη συμφωνήσει σχετικά με το τι θα συνέβαινε και θα έπρεπε —για οποιονδήποτε λόγο— να καταγγελθεί η συμφωνία-πλαίσιο τους. Στην περίπτωση αυτή, κάθε παρεχόμενη συνδρομή θα συνέχιζε να παρέχεται μέχρι την ολοκλήρωση του εν λόγω έργου [9]. Η Επιτροπή υποστήριξε ότι αυτό δεν έχει σημασία, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή δεν εφαρμόζεται επειδή η συμφωνία-πλαίσιο εξακολουθεί να ισχύει. Ένα τέτοιο επιχείρημα είναι ανειλικρινές και παρακάμπτει το ουσιώδες σημείο ότι, ακριβώς λόγω της ισχύος της συμφωνίας-πλαισίου, η Επιτροπή είναι ακόμη περισσότερο υποχρεωμένη να διατηρήσει την παρεχόμενη χρηματοδοτική συνδρομή. Θα ήταν πράγματι ειρωνικό ένα συμβαλλόμενο μέρος να δεσμεύεται να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του μόνο σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης, αλλά όχι ενόσω αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη ή έχει ανασταλεί.

24. Πράγματι, η αλληλογραφία μεταξύ της Επιτροπής και των ισλανδικών αρχών σχετικά με την αναστολή των διαπραγματεύσεων δείχνει ότι η Ισλανδία ήταν πεπεισμένη ότι η χρηματοδότηση των υφιστάμενων έργων θα συνεχιζόταν. Φαίνεται επίσης ότι, εδώ και αρκετό καιρό, αυτή ήταν και η θέση της Επιτροπής· πράγματι, οι ισλανδικές αρχές την ευχαρίστησαν με επιστολή τους για τη «βούλησή της να επιτρέψει σε έργα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη να υλοποιήσουν την πορεία τους».

25. Η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι το νομικό και συμβατικό πλαίσιο στο οποίο αλληλεπιδρούσαν η Επιτροπή και ο καταγγέλλων δεν επέτρεπε στην Επιτροπή να εγκαταλείψει μονομερώς τις χρηματοδοτικές υποχρεώσεις της έναντι του καταγγέλλοντος.

26. Επίσης, ο Διαμεσολαβητής δεν συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι ο καταγγέλλων δεν συνεργάστηκε μαζί της καλή τη πίστει για την εξεύρεση λύσης στο αδιέξοδο μέσω διαβουλεύσεων. Από τον φάκελο προκύπτει σαφώς ότι η μόνη λύση που προέβλεψε ποτέ η Επιτροπή κατά τις διαβουλεύσεις ήταν η σταδιακή κατάργηση των εν εξελίξει έργων στην Ισλανδία, συμπεριλαμβανομένων των έργων του καταγγέλλοντος. Στον βαθμό που η Επιτροπή δεν άφησε πραγματικό περιθώριο για συζητήσεις όσον αφορά τη δυνατότητα «αποτελεσματικής εφαρμογής της σύμβασης» και, ως εκ τούτου, την ανάγκη τερματισμού των έργων, και δεδομένου ότι δεν υπήρχε νομική βάση για την καταγγελία τους από την Επιτροπή, ο Διαμεσολαβητής αμφιβάλλει κατά πόσον η διαδικασία αυτή μπορεί να θεωρηθεί «διαβούλευση» για τους σκοπούς του άρθρου 12 παράγραφος 1 της σύμβασης. Το γεγονός ότι άλλες ΜΚΟ σε παρόμοιες καταστάσεις κατέληξαν σε συμφωνία με την Επιτροπή είναι θέμα της ελεύθερης βούλησης και επιλογής τους και σίγουρα δεν μπορεί να δεσμεύσει τον καταγγέλλοντα ή να χρησιμοποιηθεί για να αμφισβητήσει τους λόγους της θέσης του.

27. Εν πάση περιπτώσει, δεν είναι μόνο το νομικό πλαίσιο που εμπόδισε την Επιτροπή να ενεργήσει με τον τρόπο που το έπραξε. Οι συμβάσεις δημιουργούν όχι μόνο νομικές αλλά και ηθικές και κοινωνικές υποχρεώσεις, ιδίως όταν συνάπτονται από δημόσιες αρχές. Μέχρι τη στιγμή που ο καταγγέλλων ενημερώθηκε ότι η σύμβαση θα καταγγελθεί λόγω της αναστολής των διαπραγματεύσεων, είχε παρέλθει σχεδόν το ήμισυ της διάρκειας της σύμβασης. Είναι απολύτως εύλογο να υποτεθεί ότι, κατά τον χρόνο εκείνο, δημιουργήθηκαν θεμιτές ελπίδες –στους κοινωνικούς εταίρους του καταγγέλλοντος, στους υπαλλήλους του και, κυρίως, στους τελικούς δικαιούχους– ότι το σχεδιαζόμενο έργο θα ολοκληρωνόταν.

28. Η Επιτροπή γνωρίζει πολύ καλά ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις δεν είναι μια γραμμική, ομαλή και προβλέψιμη διαδικασία. Αυτή η διαδικασία εξαρτάται από αμέτρητες πολιτικές, κοινωνικές και δημοκρατικές μεταβλητές και, κατά συνέπεια, δεν ολοκληρώνεται σχεδόν ποτέ σε σύντομο χρονικό διάστημα. Φαίνεται τουλάχιστον άδικο, αν όχι καταχρηστικό, να επωμίζεται το σύνολο του βάρους της αβεβαιότητας μιας τέτοιας διαδικασίας, η οποία διεξάγεται μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών, μια μικρή ΜΚΟ που δεν έχει λόγο σε αυτή τη διαδικασία. Είναι επίσης άδικο να αναμένεται ότι το οικονομικό κόστος του πολιτικού αδιεξόδου στις διαπραγματεύσεις θα βαρύνει τους προβλεπόμενους τελικούς δικαιούχους, δηλαδή ορισμένα από τα πλέον μειονεκτούντα άτομα στην Ισλανδία. Στην προκειμένη περίπτωση, ανεξάρτητα από τυχόν νομικούς ή νομικιστικούς λόγους, απλώς δεν αρκεί η Επιτροπή να καλύψει μόνο τις δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν έως την ημερομηνία της καταγγελίας και να αποφύγει τις υπόλοιπες ζημίες.

29. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, ο Διαμεσολαβητής προβαίνει στην προκαταρκτική διαπίστωση ότι, στην προκειμένη περίπτωση, η συμπεριφορά της Επιτροπής ήταν αθέμιτη και αθέμιτη, προκαλώντας έτσι ζημία στον καταγγέλλοντα, σε άλλα ενδιαφερόμενα μέρη και στη φήμη της ίδιας της Επιτροπής σε υποψήφια χώρα. Πρόκειται για περίπτωση κακοδιοίκησης. Ως εκ τούτου, υποβάλλει αντίστοιχη πρόταση για φιλική λύση κατωτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

30. Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής σημειώνει τη δήλωση του καταγγέλλοντος, η οποία έγινε κατά τη διάρκεια της παρούσας έρευνας, ότι η Επιτροπή δεν του κατέβαλε τα οφειλόμενα ποσά για ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν πριν από την εικαζόμενη καταγγελία της σύμβασης. Ο Διαμεσολαβητής αναμένει από την Επιτροπή να λάβει θέση σχετικά με τη δήλωση αυτή και, εφόσον είναι ακριβής, να λάβει άμεσα μέτρα για τη διευθέτηση των εκκρεμών ποσών.

Η πρόταση για μια φιλική λύση

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω πορίσματα, ο Διαμεσολαβητής προτείνει στην Επιτροπή να επανεξετάσει τη θέση της με σκοπό να καταβάλει όλες τις χρηματοδοτικές συνεισφορές που οφείλονται βάσει των όρων της σύμβασης έως την ολοκλήρωσή της.

Emily O'Reilly
Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια
4/11/2014

[1] Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 9ης Μαρτίου 1994, σχετικά με το καθεστώς του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και τους γενικούς όρους άσκησης των καθηκόντων του (94/262/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ) (ΕΕ 1994, L 113, σ. 15).

[2] Κανονισμός (ΕΚ) 1085/2006 του Συμβουλίου για τη θέσπιση μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΕΕ 2006, L 210, σ. 82), όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα με τον κανονισμό (ΕΕ) 540/2010 και τον κανονισμό (ΕΕ) 153/2012.

Εάν ένα μέρος πιστεύει ότι η σύμβαση δεν μπορεί πλέον να εκτελεστεί αποτελεσματικά ή κατάλληλα, διαβουλεύεται με το άλλο μέρος. Εάν δεν υπάρξει συμφωνία για λύση, οποιοδήποτε από τα μέρη μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση με γραπτή προειδοποίηση δύο μηνών, χωρίς να υποχρεούται να καταβάλει αποζημίωση».

[4] Παράγραφος 2: «Με τη λήξη της παρούσας συμφωνίας-πλαισίου, κάθε βοήθεια που βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της εκτέλεσης πραγματοποιείται μέχρι την ολοκλήρωσή της ...»

[5] Άρθρο 3 παράγραφος 1 της συμφωνίας-πλαισίου.

[6] Άρθρο 1 παράγραφος 1 των ειδικών όρων της σύμβασης.

[7] Παράγραφοι 12 και 13 του προοιμίου και άρθρο 1 του κανονισμού-πλαισίου ΜΠΒ.

[8] Άρθρο 3 παράγραφος 1 της συμφωνίας-πλαισίου.

[9] Άρθρο 23 παράγραφος 2 της συμφωνίας-πλαισίου.