Πρόλογος

Ως Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια, με ρωτούν συχνά «Σε ποιον βαθμό σας ακούν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ;» Η παρούσα έκθεση επιδιώκει να δώσει μια στατιστική απάντηση στο ερώτημα αυτό εξετάζοντας τη συμμόρφωση των θεσμικών οργάνων με τις αποφάσεις της Διαμεσολαβήτριας. Το ποσοστό συμμόρφωσης ανήλθε σε 83 % το 2015, το δεύτερο υψηλότερο μέχρι σήμερα. Έτσι, ενώ από το εξαιρετικό αποτέλεσμα του 90% που επιτύχαμε το 2014, είμαι στην ευχάριστη θέση να παρατηρήσω ότι σε περισσότερες από τέσσερις στις πέντε περιπτώσεις, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ενεργούν σύμφωνα με όσα τους ζητεί ο Διαμεσολαβητής.

Συγκεκριμένα, στις 130 περιπτώσεις στις οποίες ο Διαμεσολαβητής υπέβαλε προτάσεις σε υποθέσεις που περατώθηκαν το 2015, τα θεσμικά όργανα έδωσαν 108 θετικές απαντήσεις. Επιπλέον 135 υποθέσεις διευθετήθηκαν από τα θεσμικά όργανα. 12 από τα 18 θεσμικά όργανα που εξετάστηκαν βαθμολογήθηκαν με 100 %, ενώ η Επιτροπή —η οποία είναι υπεύθυνη για τις περισσότερες υποθέσεις ενώπιον του Διαμεσολαβητή— βαθμολογήθηκε με 82 %.

Είμαι ιδιαίτερα ικανοποιημένος με τις απαντήσεις των θεσμικών οργάνων στις στρατηγικές έρευνες που διενεργήσαμε. 43 από τις 45 προτάσεις που υποβλήθηκαν στα θεσμικά όργανα στο πλαίσιο αυτών των στρατηγικών ερευνών έγιναν δεκτές σε τομείς που εκτείνονται από τις διαπραγματεύσεις για τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (TTIP) έως τη διαδικασία της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών και από τις κοινές επιχειρήσεις επιστροφής του Frontex έως την πολιτική συνοχής της ΕΕ. Γενικότερα, το παράρτημα της παρούσας έκθεσης περιέχει πολλά παραδείγματα περιπτώσεων στις οποίες ο Διαμεσολαβητής έπεισε τη διοίκηση της ΕΕ να βελτιώσει τις επιδόσεις της και παρέχει επισκόπηση του φάσματος των βελτιώσεων των δημόσιων υπηρεσιών που έχουν προκύψει. Σε αυτές περιλαμβάνονται η απόφαση του Εκτελεστικού Οργανισμού για τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις να θεσπίσει διαδικασίες εξέτασης του παραδεκτού και αξιολόγησης κατά τη χορήγηση επιχορηγήσεων, η ανάπτυξη από την Επιτροπή νέων εργαλείων επικοινωνίας για την αύξηση της συμμετοχής του κοινού στη λήψη αποφάσεων και η βελτίωση των διαδικασιών καταγγελίας δυσλειτουργιών στο πλαίσιο των μη στρατιωτικών αποστολών της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης.

Ωστόσο, η μείωση της συμμόρφωσης από το 2014 έως το 2015 είναι σαφώς λυπηρή. Σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων εντός της ΕΕ, κάθε άρνηση συμμόρφωσης με πόρισμα της Διαμεσολαβήτριας μπορεί να θεωρηθεί ως χαμένη ευκαιρία για την αντιμετώπιση πραγματικών παραπόνων των πολιτών ή διοικητικών ελλείψεων. Θα συνεχίσω να συνεργάζομαι με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ για την παροχή του υψηλότερου δυνατού επιπέδου υπηρεσιών που δικαιούται να αναμένει το κοινό από εμάς.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

16 Δεκεμβρίου 2016

Έκθεση

1. Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση περιγράφει τον βαθμό στον οποίο τα θεσμικά όργανα της ΕΕ [1] ανταποκρίθηκαν εποικοδομητικά στις προτάσεις που υπέβαλε ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής το 2015. Οι προτάσεις αυτές έχουν τη μορφή λύσεων, συστάσεων, επικριτικών παρατηρήσεων και περαιτέρω παρατηρήσεων.

Οι ενότητες 3, 4 και 5 κατωτέρω εξηγούν τι συνεπάγονται οι λύσεις, οι συστάσεις, οι επικριτικές παρατηρήσεις και οι περαιτέρω παρατηρήσεις της Διαμεσολαβήτριας. Οι νέες «Διατάξεις Εφαρμογής» του Διαμεσολαβητή, οι οποίες τέθηκαν σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου 2016, επηρεάζουν σε κάποιο βαθμό τη χρήση των όρων αυτών από εμάς. Μολονότι οι έρευνες που καλύπτονται από την παρούσα έκθεση διενεργήθηκαν στο πλαίσιο των προηγούμενων ΠΕ, εξηγούμε τις αλλαγές, κατά περίπτωση, κατωτέρω.

2. Εξουσίες και διαδικασίες του Διαμεσολαβητή

Ο Διαμεσολαβητής βοηθά άτομα, εταιρείες και ενώσεις που αντιμετωπίζουν πρόβλημα με θεσμικό όργανο της ΕΕ [2]. Παράλληλα, υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον βοηθώντας τα θεσμικά όργανα να βελτιώσουν την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουν. Εκτός από τη διερεύνηση καταγγελιών, η Διαμεσολαβήτρια μπορεί επίσης να κινήσει έρευνες με δική της πρωτοβουλία.

Ο Διαμεσολαβητής μπορεί να ζητήσει από το οικείο θεσμικό όργανο να παράσχει πληροφορίες, να επιθεωρήσει τους φακέλους του και να λάβει μαρτυρίες από υπαλλήλους. Οι εξουσίες αυτές περιλαμβάνονται στο καθεστώς του Διαμεσολαβητή [3] («το καθεστώς»). Όταν κρίνει σκόπιμο να το πράξει σε μια συγκεκριμένη υπόθεση, ο Διαμεσολαβητής καλεί το θεσμικό όργανο να αναθεωρήσει τη θέση του, να παράσχει επανόρθωση ή να προβεί σε γενικές αλλαγές για το μέλλον. Εάν το θεσμικό όργανο αρνηθεί να συνεργαστεί, μπορεί να επιστήσει την πολιτική προσοχή σε μια υπόθεση υποβάλλοντας ειδική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

3. Λύσεις

Εάν ο Διαμεσολαβητής κρίνει ότι μια καταγγελία μπορεί να επιλυθεί, επιδιώκει λύση με το οικείο θεσμικό όργανο, βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 5 του Καθεστώτος [4]. Ένας από τους σκοπούς των αλλαγών που επήλθαν το 2016 στις διατάξεις εφαρμογής του Διαμεσολαβητή ήταν να καταστεί ευκολότερη και ταχύτερη η εξεύρεση λύσεων για την εξάλειψη της κακοδιοίκησης.

4. Συστάσεις

Εάν ο Διαμεσολαβητής διαπιστώσει κακοδιοίκηση, εκδίδει αυτό που το άρθρο 3 παράγραφος 6 του Καθεστώτος ορίζει ως «σχέδιο σύστασης». Οι συστάσεις που απευθύνονται στα θεσμικά όργανα δημοσιεύονται ταυτόχρονα στον ιστότοπο του Διαμεσολαβητή. Τα νέα ΟΕ της Διαμεσολαβήτριας απαιτούν τη χρήση συστάσεων για την αντιμετώπιση όλων των ευρημάτων κακοδιοίκησης πριν από την περάτωση της έρευνας.

5. Επικριτικές παρατηρήσεις και περαιτέρω παρατηρήσεις

Στο παρελθόν, η απόρριψη από ένα θεσμικό όργανο πρότασης ή σύστασης λύσης οδήγησε σε ορισμένα πιθανά αποτελέσματα, συμπεριλαμβανομένης της περάτωσης της υπόθεσης με «κρίσιμη παρατήρηση». Μια επικριτική παρατήρηση ενημέρωσε το θεσμικό όργανο για το τι είχε κάνει λάθος στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η παρατήρηση προσδιόρισε τον κανόνα ή την αρχή που παραβιάστηκε και (εκτός εάν ήταν προφανές) εξήγησε τον τρόπο με τον οποίο το θεσμικό όργανο θα έπρεπε να είχε ενεργήσει στο πλαίσιο της υπόθεσης. Το θεσμικό όργανο υπέβαλε έκθεση εντός έξι μηνών, εφόσον το ζητήσει ο Διαμεσολαβητής. Στο 63 % των περιπτώσεων κακοδιοίκησης που διαπιστώθηκαν το 2015, η υπόθεση περατώθηκε με επικριτική παρατήρηση.

Μια «περαιτέρω παρατήρηση» αποσκοπούσε στην εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος, βοηθώντας το οικείο θεσμικό όργανο να βελτιώσει την ποιότητα της διοίκησής του στο μέλλον. Σε αντίθεση με μια σύσταση ή μια επικριτική παρατήρηση, μια περαιτέρω παρατήρηση δεν βασιζόταν σε διαπίστωση κακοδιοίκησης και δεν συνεπαγόταν μομφή κατά του θεσμικού οργάνου στο οποίο απευθυνόταν.

Οι νέες διατάξεις εφαρμογής αντικαθιστούν την έννοια των επικριτικών παρατηρήσεων με την έννοια των «διαπιστώσεων κακοδιοίκησης» και αντικαθιστούν την έννοια των περαιτέρω παρατηρήσεων με την έννοια των «προτάσεων βελτίωσης».

6. Προτάσεις λύσεων και συστάσεις που έγιναν δεκτές το 2015

Το 2015, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ αποδέχθηκαν συνολικά 15 προτάσεις λύσεων, ενώ έγιναν δεκτές 14 συστάσεις. Η Επιτροπή απέρριψε τρεις συστάσεις, αν και έδωσε θετική συνέχεια στις επακόλουθες επικριτικές παρατηρήσεις και στις τρεις περιπτώσεις.

Πίνακας 1 - Λύσεις και συστάσεις που έγιναν δεκτές από το θεσμικό όργανο το 2015

Στο παράρτημα της παρούσας έκθεσης συνοψίζονται οι περιπτώσεις στις οποίες έγινε δεκτή πρόταση λύσης ή σύσταση. Μία από αυτές τις περιπτώσεις χρήζει ειδικής μνείας ως «περίπτωση αστεριού», η οποία θα πρέπει να χρησιμεύσει ως πρότυπο για άλλα θεσμικά όργανα όσον αφορά τον καλύτερο τρόπο αντίδρασης στις προτάσεις του Διαμεσολαβητή.

7. Συνέχεια που δόθηκε σε επικριτικές παρατηρήσεις και περαιτέρω παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν το 2015

Το 2015 πραγματοποιήθηκαν 22 επικριτικές παρατηρήσεις σε 19 αποφάσεις, ενώ 76 περαιτέρω παρατηρήσεις σε 30 αποφάσεις.[5] Μια ενιαία απόφαση μπορεί να περιέχει περισσότερες από μία παρατηρήσεις και αμφότερα τα είδη παρατηρήσεων μπορούν να συμπεριληφθούν στην ίδια απόφαση.

Πίνακας 2 - Κρίσιμες και περαιτέρω παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν το 2015 ανά θεσμικό όργανο

Τα θεσμικά όργανα κλήθηκαν να απαντήσουν στις παρατηρήσεις εντός έξι μηνών. Με μία εξαίρεση [6], ελήφθησαν απαντήσεις σε όλες τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν το 2015, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις με καθυστέρηση.

Λαμβανομένων υπόψη επικριτικών και περαιτέρω παρατηρήσεων, το ποσοστό ικανοποιητικής παρακολούθησης ήταν 81 %, μειωμένο σε σχέση με το πρωτοφανές υψηλό επίπεδο του 2014 (94 %). Η συνέχεια που δόθηκε σε περαιτέρω παρατηρήσεις ήταν ικανοποιητική στο 92 % των περιπτώσεων, ενώ το ποσοστό της ικανοποιητικής συνέχειας που δόθηκε σε επικριτικές παρατηρήσεις ήταν 41 %, ποσοστό που αποτελεί ιστορικό χαμηλό. Τα υψηλότερα ποσοστά που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα ήταν 100% το 2008, όσον αφορά τη θετική συνέχεια που δόθηκε σε περαιτέρω παρατηρήσεις, και 88% το 2014 όσον αφορά τη θετική συνέχεια που δόθηκε σε επικριτικές παρατηρήσεις.

Από την εξέταση των απαντήσεων των θεσμικών οργάνων σε επικριτικές παρατηρήσεις προκύπτει ότι, ακόμη και μετά το πέρας μιας έρευνας, ορισμένα εξακολουθούν να αμφισβητούν τα πορίσματα της Διαμεσολαβήτριας και να επαναλαμβάνουν τα επιχειρήματα που προέβαλαν κατά τη διάρκεια της έρευνας. Μολονότι είναι με κάποιον τρόπο δυνατό να γίνει κατανοητό ότι, έχοντας αντιμετωπίσει δημόσια κριτική από τον Διαμεσολαβητή, ένα θεσμικό όργανο δυσκολεύεται να δώσει εποικοδομητική συνέχεια, είναι σημαντικό τα θεσμικά όργανα να είναι πρόθυμα να αντλήσουν διδάγματα από τις έρευνες του Διαμεσολαβητή και να επιδιώξουν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης παρόμοιων προβλημάτων στο μέλλον.

Πίνακας 3 - Ικανοποιητικές απαντήσεις ανά θεσμικό όργανο στις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν το 2015

Το παράρτημα της παρούσας έκθεσης περιλαμβάνει λεπτομερή ανάλυση καθεμίας από τις περιπτώσεις στις οποίες διατυπώθηκαν μία ή περισσότερες επικριτικές παρατηρήσεις και/ή περαιτέρω παρατηρήσεις. Τέσσερις από τις επακόλουθες ενέργειες χρήζουν ειδικής μνείας ως «περιπτώσεις αστέρων».

8. Ποσοστό συνολικής συμμόρφωσης ανά ίδρυμα

Το συνολικό ποσοστό όσον αφορά τη συμμόρφωση με τις προτάσεις της Διαμεσολαβήτριας το 2015 ανέρχεται σε 83 %. Το ποσοστό συμμόρφωσης βασίζεται στον αριθμό των θετικών απαντήσεων στις προτάσεις λύσης, στις συστάσεις, στις επικριτικές και στις περαιτέρω παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν σε υποθέσεις που περατώθηκαν το 2015. Από τις 130 περιπτώσεις, τα θεσμικά όργανα έδωσαν 108 θετικές απαντήσεις [7]. Τα θεσμικά όργανα διευθέτησαν άλλες 135 έρευνες που κίνησε ο Διαμεσολαβητής.

Όπως προκύπτει από τον πίνακα 4 κατωτέρω, το ποσοστό συμμόρφωσης ποικίλλει σημαντικά από το ένα ίδρυμα στο άλλο — από 100 % σε πολλές περιπτώσεις έως 33 % στη χειρότερη περίπτωση. Μολονότι οι στατιστικές αυτές βασίζονται συχνά σε πολύ λίγες περιπτώσεις, οποιοδήποτε αποτέλεσμα χαμηλότερο του 100 % σημαίνει ότι το θεσμικό όργανο δεν συμμορφώθηκε με πρόταση του Διαμεσολαβητή.

Πίνακας 4 - Ποσοστό συνολικής συμμόρφωσης ανά ίδρυμα το 2015

9. Συμπέρασμα

Στο συμπέρασμα της περσινής έκθεσης, ανακοινώσαμε ορισμένες αλλαγές στη χρήση των όρων «λύσεις» και «περαιτέρω παρατηρήσεις». Οι αλλαγές αυτές αντικαταστάθηκαν σε μεγάλο βαθμό από την ενδελεχέστερη επανεξέταση των διατάξεων εφαρμογής από τη Διαμεσολαβήτρια, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου 2016. Η εισαγωγή των νέων διατάξεων εφαρμογής σημαίνει ότι η έκθεση του επόμενου έτους θα περιλαμβάνει περιπτώσεις τόσο στο πλαίσιο των παλαιών όσο και στο πλαίσιο των νέων διαδικασιών.

Ελπίζουμε το επόμενο έτος να είναι σε θέση να αναφέρει μια ακόμη καλύτερη απάντηση στην ερώτηση «Σε ποιον βαθμό ακούν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ τον Διαμεσολαβητή;» Ελπίζουμε ότι η διοίκηση της ΕΕ θα συνεχίσει να συμμετέχει εποικοδομητικά για να διασφαλίσει ότι ο αριθμός είναι όσο το δυνατόν υψηλότερος.

[1] Για συντομία, η παρούσα έκθεση χρησιμοποιεί τον όρο «θεσμικό όργανο» για να αναφερθεί σε όλα τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ.

[2] Το άρθρο 228 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξουσιοδοτεί τον Διαμεσολαβητή να διερευνά περιπτώσεις κακοδιοίκησης στο πλαίσιο της δράσης των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, με εξαίρεση το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την άσκηση των δικαιοδοτικών του καθηκόντων.

[3] Απόφαση 2008/587 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2008, για την τροποποίηση της απόφασης 94/262 σχετικά με το καθεστώς του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και τους γενικούς όρους άσκησης των καθηκόντων του (ΕΕ 2008, L 189, σ. 25).

[4] Το άρθρο 3 παράγραφος 5 του Καταστατικού προβλέπει ότι «Στο μέτρο του δυνατού, ο Διαμεσολαβητής αναζητεί λύση από κοινού με το οικείο θεσμικό όργανο ή οργανισμό προκειμένου να εξαλειφθεί το κρούσμα κακοδιοίκησης και να ικανοποιηθεί η καταγγελία».

[5] Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, οι κατευθυντήριες γραμμές για βελτιώσεις, προτάσεις και προτάσεις που απευθύνονται στα θεσμικά όργανα στις αποφάσεις της Διαμεσολαβήτριας με τις οποίες περατώνονται οι αυτεπάγγελτες έρευνες OI/9/2013/TN, OI/7/2014/NF, OI/8/2014/AN, OI/9/2014/MHZ και OI/10/2014/RA αντιμετωπίζονται ως περαιτέρω παρατηρήσεις.

[6] Όταν συντάχθηκε η παρούσα έκθεση, η Επιτροπή δεν είχε ακόμη αποστείλει την πρόσθετη συμπληρωματική απάντησή της στην περαιτέρω παρατήρηση της Διαμεσολαβήτριας στην υπόθεση 1832/2014/TN. Ως εκ τούτου, η υπόθεση δεν περιλαμβάνεται στην παρούσα έκθεση.

[7] Σε τρεις περιπτώσεις, τα θεσμικά όργανα απέρριψαν πρόταση λύσης, αλλά αποδέχθηκαν μεταγενέστερη σύσταση ή επικριτική παρατήρηση. Προκειμένου να αποφευχθεί η διπλή καταμέτρηση, ο αριθμός 130 περιλαμβάνει μόνο τις συστάσεις/παρατηρήσεις στις περιπτώσεις αυτές και όχι τις προτάσεις λύσης. Σε επτά ακόμη περιπτώσεις, το θεσμικό όργανο απέρριψε είτε πρόταση λύσης είτε σύσταση και, στη συνέχεια, δεν έδωσε ικανοποιητική συνέχεια στην επικριτική παρατήρηση. Και πάλι, για να αποφευχθεί η διπλή καταμέτρηση, στα παραπάνω στατιστικά στοιχεία περιλαμβάνεται μόνο η αρνητική συνέχεια που δόθηκε στην κρίσιμη παρατήρηση.