Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,

Έλαβα καταγγελία κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το Corporate Europe Observatory. Η καταγγελία αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διασφαλίζει ότι οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί τυποποίησης (ΕΟΤ) που είναι επιφορτισμένοι με την ανάπτυξη «εναρμονισμένων προτύπων» για την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) για την εφαρμογή της πράξης για την ΤΝ [1] το πράττουν με διαφανή, συμπεριληπτικό και υπεύθυνο τρόπο.

Στις 22 Μαΐου 2023 η Επιτροπή εξέδωσε αίτημα τυποποίησης σχετικά με την ΤΝ σε δύο ΕΟΤ: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης (CENELEC).[2] Η Επιτροπή ζήτησε από τη CEN και τη CENELEC να διασφαλίσουν ότι τα εναρμονισμένα πρότυπα θα συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων που απορρέουν από την ΤΝ για την υγεία, την ασφάλεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Αυτό σημαίνει ότι η CEN και η CENELEC θα πρέπει να εξετάσουν όχι μόνο τις τεχνικές αλλά και τις ευρύτερες επιλογές διακριτικής ευχέρειας όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να σχεδιάζονται και να χρησιμοποιούνται τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου για τη διασφάλιση του κατάλληλου επιπέδου ασφάλειας και προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ.

Στο πλαίσιο αυτό, ο καταγγέλλων εκφράζει την ανησυχία του για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έχει ακόμη διασφαλίσει ότι η διαδικασία ανάπτυξης εναρμονισμένων προτύπων για την ΤΝ από τη CEN και τη CENELEC είναι συμπεριληπτική, διαφανής και υπεύθυνη. Ο καταγγέλλων ανησυχεί ιδιαίτερα για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν απαίτησε από τη CEN και τη CENELEC να δημοσιεύσουν πληροφορίες σχετικά με τα μέλη της μεικτής τεχνικής επιτροπής 21 (αναφερόμενης ως «JTC 21»[3]) που συστάθηκε για την ανάπτυξη των προτύπων και των συμφερόντων που εκπροσωπούν τα εν λόγω μέλη. Ο καταγγέλλων επισημαίνει επίσης ότι τα πρακτικά των συνεδριάσεων και άλλα έγγραφα της ομάδας εργασίας δεν είναι δημόσια. Επιπλέον, ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή δεν εξασφάλισε ισόρροπη εκπροσώπηση των συμφερόντων για τη διαδικασία ανάπτυξης των προτύπων, όπου, σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, υπερισχύουν οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.

Αποφάσισα να ξεκινήσω έρευνα για την καταγγελία αυτή.

Μολονότι η Επιτροπή απάντησε σε ορισμένες από αυτές τις ανησυχίες [4], η άποψή μου είναι ότι δεν έχει ακόμη αντιμετωπίσει πλήρως όλα τα ζητήματα που τέθηκαν. Σημειώνω επίσης ότι η Επιτροπή, στην απάντησή της προς τον καταγγέλλοντα, δήλωσε ότι δεν είναι υπεύθυνη για τη διαδικασία και τα αποτελέσματά της, γεγονός που φαίνεται δύσκολο να συμβιβαστεί με την πρόσφατη νομολογία.

Ως εκ τούτου, καλώ την Επιτροπή να εκθέσει, σε γραπτή απάντηση, τις απόψεις της σχετικά με την εν λόγω καταγγελία και, ιδίως, στις ερωτήσεις που παρατίθενται στο παράρτημα 1 της παρούσας επιστολής, έως τις 15 Ιανουαρίου 2026. Σημειωτέον ότι σκοπεύω να κοινοποιήσω την απάντησή σας στον καταγγέλλοντα και να τη δημοσιεύσω.

Αποφάσισα επίσης ότι είναι αναγκαίο να επιθεωρήσω τα έγγραφα που απαριθμούνται στο παράρτημα 2 της παρούσας επιστολής. Οι πληροφορίες ή τα έγγραφα που η Επιτροπή θεωρεί εμπιστευτικά δεν αποκαλύπτονται στον καταγγέλλοντα ή σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο χωρίς την προηγούμενη συμφωνία της Επιτροπής. [5] Η Επιτροπή καλείται να υποβάλει τα ζητούμενα έγγραφα έως τις 27 Οκτωβρίου 2025.

Σε περίπτωση ερωτήσεων, το προσωπικό της Επιτροπής μπορεί να επικοινωνήσει με τον κ. Michał Krajewski, αρμόδιο για τις έρευνες υπάλληλο.

Με εκτίμηση, 

Teresa Anjinho
Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 26/09/2025

Παράρτημα 1: Ερωτήσεις σχετικά με τον ρόλο της Επιτροπής στην παρακολούθηση της ανάπτυξης εναρμονισμένων προτύπων για την ΤΝ

Γενικές πληροφορίες

Η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από τους ΕΟΤ να αναπτύξουν εναρμονισμένα πρότυπα για την εφαρμογή των βασικών απαιτήσεων ασφάλειας που ορίζονται στη νομοθεσία της ΕΕ για τα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ. Στην πράξη, η τήρηση εναρμονισμένων προτύπων μπορεί να είναι ο μόνος τρόπος για τους οικονομικούς φορείς να αποδείξουν τη συμμόρφωσή τους με τη νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με την ασφάλεια των προϊόντων τους. Για τον λόγο αυτό, το Δικαστήριο αποφάνθηκε πρόσφατα ότι, μολονότι τα εναρμονισμένα πρότυπα αναπτύσσονται από τους ΕΟΤ, δηλαδή από ιδιωτικούς οργανισμούς, τα πρότυπα αυτά «αποτελούν ωστόσο μέρος του δικαίου της ΕΕ».[6] Επιπλέον, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι «η Επιτροπή διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στο ευρωπαϊκό σύστημα τυποποίησης».[7] Ειδικότερα, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλλει το έργο των ΕΟΤ σε «λεπτομερή παρακολούθηση»[8] και να επαληθεύει, πριν από τη δημοσίευση αναφοράς στο εναρμονισμένο πρότυπο στην Επίσημη Εφημερίδα, αν το εν λόγω πρότυπο «πληροί τις απαιτήσεις που επιδιώκει να καλύψει και οι οποίες καθορίζονται στην αντίστοιχη ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης».[9]

Τα εναρμονισμένα πρότυπα θα διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην εφαρμογή της πράξης για την ΤΝ. Προτείνοντας την πράξη αυτή, η Επιτροπή εξέφρασε την επιθυμία της να καταστεί η ΕΕ παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα της ασφαλούς ΤΝ, παρέχοντας «ένα ισχυρό κανονιστικό πλαίσιο που θα βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις αξίες»[10].

Υπό το πρίσμα του βασικού ρόλου της Επιτροπής στο ευρωπαϊκό σύστημα τυποποίησης, όπως επισημαίνεται ανωτέρω, η Διαμεσολαβήτρια καλεί την Επιτροπή να εξετάσει τα ακόλουθα ζητήματα.

Ερωτήσεις προς την Επιτροπή

Α. Ο ρόλος της Επιτροπής στην επανεξέταση της διαδικασίας ανάπτυξης εναρμονισμένων προτύπων για την ΤΝ και τα αποτελέσματά της

Στην απάντησή της προς τον καταγγέλλοντα, η Επιτροπή ανέφερε ότι συμμετέχει στη διαδικασία τυποποίησης σχετικά με την ΤΝ πολύ περισσότερο από ό,τι σε άλλες διαδικασίες τυποποίησης. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή δήλωσε ότι «δεν είναι υπεύθυνη για το περιεχόμενο που παράγουν [οι ΕΟΤ] ούτε για τον τρόπο με τον οποίο το παράγουν».

Η Διαμεσολαβήτρια θα ήθελε να λάβει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή συμμετέχει συγκεκριμένα στη διαχείριση και την παρακολούθηση της διαδικασίας τυποποίησης, καθώς και σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα επανεξετάσει τα αποτελέσματά της.

Όσον αφορά τη διαδικασία:

1. Πώς μπορεί η δήλωση της Επιτροπής σχετικά με την έλλειψη ευθύνης της για τη διαδικασία και τα αποτελέσματά της να συμβιβαστεί με την απόφαση James Elliott Construction, στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει τις εργασίες των ΕΟΤ σε «λεπτομερή παρακολούθηση» και να επιβεβαιώσει «τη συμμόρφωση των τελικών σχεδίων των εναρμονισμένων προτύπων, πριν από τη δημοσίευσή τους στη σειρά «C» της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης»[11];

2. Πώς διασφαλίζει γενικά η Επιτροπή ότι η παρακολούθησή της είναι επαρκώς «λεπτομερής» κατά την έννοια της προαναφερθείσας απόφασης; Διασφαλίζει η Επιτροπή ότι οι ΕΟΤ εφαρμόζουν τον οδηγό της Επιτροπής για την ευρωπαϊκή τυποποίηση [12]; Για παράδειγμα, έχει ορίσει η Επιτροπή «παρατηρητές και συμβούλους στις εργασίες τυποποίησης», όπως αναφέρεται στον οδηγό [13]; Εάν ναι, ποιες υπηρεσίες της Επιτροπής εκπροσωπούν και ποιος είναι ο ρόλος τους;  

Όσον αφορά την ουσία:

3. Πώς προτίθεται η Επιτροπή να επανεξετάσει την ουσία των εναρμονισμένων προτύπων σχετικά με την ΤΝ; Ειδικότερα, ποιες υπηρεσίες της Επιτροπής θα συμμετάσχουν στην εν λόγω επανεξέταση, ποια κριτήρια θα εφαρμόσουν και με ποιον τρόπο; Διαθέτει η Επιτροπή εσωτερική εμπειρογνωμοσύνη για τη διενέργεια της εν λόγω επανεξέτασης και ποιο θα είναι το πρότυπο επανεξέτασης που θα εφαρμοστεί;

4. Πώς προτίθεται η Επιτροπή να αντιμετωπίσει τυχόν ελλείψεις που εντοπίζει στα εναρμονισμένα πρότυπα που εκδίδουν η CEN και η CENELEC; Ειδικότερα, προτίθεται η Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο έκδοσης δικών της «κοινών προδιαγραφών»[14] για την αντικατάσταση ελλιπών εναρμονισμένων προτύπων;

5. Έχει διενεργήσει η Επιτροπή ενδιάμεσες επανεξετάσεις των προκαταρκτικών αποτελεσμάτων των εργασιών της CEN και της CENELEC;

Β. Η διαφάνεια της διαδικασίας

Στην απάντησή της προς τον καταγγέλλοντα, η Επιτροπή ανέφερε ότι τα πρακτικά της συνεδρίασης και ο κατάλογος των συμμετεχόντων της JTC 21 κοινοποιούνται μεταξύ των συμμετεχόντων. Ωστόσο, «τόσο για λόγους προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα όσο και για λόγους πνευματικής ιδιοκτησίας, [τα πρακτικά της συνεδρίασης] δεν μπορούν να κοινοποιηθούν ευρέως στο ευρύ κοινό».

Αυτό εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια της διαδικασίας τυποποίησης, όσον αφορά τους συμμετέχοντες στη διαδικασία, τα συμφέροντα που εκπροσωπούν και την ουσία των εν εξελίξει συζητήσεων.

Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής θα ήθελε να λάβει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα ακόλουθα ζητήματα:

6. Ποιοι είναι οι κανόνες εμπιστευτικότητας που εφαρμόζονται από τη CEN και τη CENELEC κατά τη διαδικασία ανάπτυξης εναρμονισμένων προτύπων για την ΤΝ;

7. Ποιες είναι οι πρακτικές διαφάνειας που εφαρμόζουν η CEN και η CENELEC κατά τη διαδικασία ανάπτυξης εναρμονισμένων προτύπων για την ΤΝ; Παρακαλείσθε να κοινοποιήσετε στον Διαμεσολαβητή παραπομπές σε πληροφορίες που έχουν δημοσιευθεί από τη CEN και τη CENELEC σχετικά με την εν λόγω διαδικασία.

8. Ποιες είναι οι απόψεις της Επιτροπής σχετικά με το επιχείρημα του καταγγέλλοντος ότι υπάρχει υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικά με τη συμμετοχή στην JTC 21, το συμφέρον ή τα συμφέροντα που εκπροσωπεί και τις εν εξελίξει εργασίες του, δεδομένου του αντικτύπου των προτύπων στα θεμελιώδη δικαιώματα και του νομικού καθεστώτος των προτύπων;

Γ. Η συμμετοχικότητα της διαδικασίας τυποποίησης

Στην απάντησή της προς τον καταγγέλλοντα, η Επιτροπή ανέφερε ότι η συμμετοχικότητα της διαδικασίας αυτής αποτελεί προτεραιότητά της, και για τον λόγο αυτό εξασφαλίζει χρηματοδότηση στους οργανισμούς του παραρτήματος ΙΙΙ [15], μεταξύ άλλων, ώστε να καταστεί δυνατή η συμμετοχή τους. Ανέφερε επίσης μια ειδική ομάδα για τη συμμετοχικότητα που διοργανώθηκε από τους ΕΟΤ, η οποία υποτίθεται ότι παρέχει αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τους εμπλεκόμενους φορείς. Μολονότι η Επιτροπή αναγνώρισε ότι υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης, παρατήρησε ότι ο αριθμός των εμπειρογνωμόνων που προέρχονται από την κοινωνία των πολιτών είναι εξαιρετικά υψηλός σε αυτή τη διαδικασία τυποποίησης.

Η Διαμεσολαβήτρια θα ήθελε να λάβει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διασφαλίζει τη συμμετοχικότητα της διαδικασίας τυποποίησης όσον αφορά την ΤΝ:

9. Πόσα μέλη της JTC 21 εκπροσωπούν τη βιομηχανία, ιδιωτικά γραφεία συμβούλων, άλλους ιδιωτικούς φορείς, δημόσιες αρχές, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ακαδημαϊκά ιδρύματα; Παρακαλείσθε να κοινοποιήσετε στον Διαμεσολαβητή τυχόν στατιστικά στοιχεία σχετικά με το θέμα αυτό.

10. Παραθέστε τον κατάλογο των οργανισμών του παραρτήματος III που συμμετέχουν στη διαδικασία τυποποίησης σχετικά με την ΤΝ.

11. Πώς βοήθησε ο οδηγός για την ευρωπαϊκή τυποποίηση τους οργανισμούς του παραρτήματος ΙΙΙ να υπερβούν τα εμπόδια για την αποτελεσματική συμμετοχή τους στη διαδικασία τυποποίησης;

12. Μοιραστείτε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη σύνθεση και το έργο της ειδικής ομάδας για τη συμμετοχικότητα.

13. Θα μπορούσε η Επιτροπή να λάβει θέση σχετικά με την πρόταση του καταγγέλλοντος να θεσπιστούν κανόνες για τους ΕΟΤ με βάση τους κανόνες για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής σχετικά με τη σύνθεση των ομάδων, τις συγκρούσεις συμφερόντων και τη διαφάνεια [16];

Παράρτημα 2: Έγγραφα προς έλεγχο

Παρακαλείσθε να υποβάλετε τα ακόλουθα έγγραφα προς επιθεώρηση:

• τα αποτελέσματα τυχόν ενδιάμεσων επανεξετάσεων των σχεδίων εναρμονισμένων προτύπων που εκπονήθηκαν από τη CEN και τη CENELEC, καθώς και τυχόν έγγραφα σχετικά με τις εν λόγω επανεξετάσεις,
• κανόνες ή πολιτικές διαφάνειας και εμπιστευτικότητας που εφαρμόζονται στις εργασίες της CEN και της CENELEC σχετικά με τα εναρμονισμένα πρότυπα για την ΤΝ,
• κατάλογο με τα ονόματα και τις διασυνδέσεις (εταιρείες, αρχές, οργανώσεις κ.λπ.) των μελών της JTC 21,
• κατάλογο με τα ονόματα και τις διασυνδέσεις των μελών της ειδικής ομάδας για τη συμμετοχικότητα,
• κατάλογο των συνεδριάσεων της ειδικής ομάδας για τη συμμετοχικότητα, συμπεριλαμβανομένων τυχόν ημερήσιων διατάξεων, πρακτικών ή εκθέσεων,
• τα αποτελέσματα των συνεδριάσεων της ειδικής ομάδας για τη συμμετοχικότητα, συμπεριλαμβανομένων τυχόν αποφάσεων που έχουν ληφθεί.

[1] Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (ΕΕ L 2024/1689, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/eng).

[2] https://ec.europa.eu/transparency/documents-register/detail;ref=C(2023)3215&lang=en

[3] https://jtc21.eu/

[4] https://corporateeurope.org/sites/default/files/2025-01/response-CEO-8Jan.pdf

[5] Παρακαλείσθε να σημειώσετε σαφώς το εν λόγω υλικό ως «εμπιστευτικό». Τα κρυπτογραφημένα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μπορούν να σταλούν στο ειδικό γραμματοκιβώτιό μας. Οι πληροφορίες και τα έγγραφα αυτού του είδους θα διαγραφούν από τους φακέλους του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή λίγο μετά το πέρας της έρευνας.

[6] Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2024, Public.Resource.Org Inc. κατά Επιτροπής, υπόθεση C‑588/21 P, σκέψη 80, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=283443&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=26696941.

[7] Όπ.π. (σκέψη 72).

[8] Απόφαση του Δικαστηρίου της 27ης Οκτωβρίου 2016, James Elliott Construction Limited, υπόθεση C‑613/14, σκέψη 45, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=184891&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=26431641.

[9] Άρθρο 10 παράγραφος 6 του κανονισμού 1025/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με την ευρωπαϊκή τυποποίηση (...), ΕΕ L 316/12, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/1025/oj/eng.

[10] https://commission.europa.eu/news-and-media/news/ai-act-enters-force-2024-08-01_en

[11] Απόφαση του Δικαστηρίου της 27ης Οκτωβρίου 2016, James Elliott Construction Limited, υπόθεση C‑613/14, σκέψη 45, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=184891&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=26431641.

[12] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής - Vademecum on European Standardisation in support of Union Legislation and policies, SWD(2015) 205 final, https://single-market-economy.ec.europa.eu/single-market/european-standards/vademecum-european-standardisation_en.

[13] Όπως προβλέπεται στον οδηγό του, όπ.π., μέρος 1, σημείο 4.2.2., σ. 12.

[14] Σύμφωνα με το άρθρο 41 του νόμου για την ΤΝ.

[15] Δηλαδή, οργανώσεις που πληρούν τα κριτήρια που ορίζονται στο παράρτημα III του κανονισμού 1025/2012 (υποσημείωση 9), όπως οργανώσεις μη κυβερνητικού και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

[16] https://ec.europa.eu/transparency/documents-register/detail?ref=C(2016)3301&lang=en.