Ιστορικό της έρευνας παρακολούθησης

1. Στις 19 Νοεμβρίου 2003, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής κίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με την ένταξη των ατόμων με αναπηρία (στοιχεία αναφοράς: OI/3/2003/JMA). Αυτό αφορούσε, ειδικότερα, τη διερεύνηση των μέτρων που εφάρμοσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να διασφαλίσει ότι τα άτομα με αναπηρία δεν υφίστανται διακρίσεις στις σχέσεις τους με το θεσμικό όργανο.

2. Στις 4 Ιουλίου 2007, μετά από σειρά διαβουλεύσεων με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, ο Διαμεσολαβητής εξέδωσε αιτιολογημένη απόφαση με την οποία περάτωσε την έρευνά του [1].

3. Με βάση τα πορίσματά του, ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι η Επιτροπή είχε καταβάλει πραγματική προσπάθεια για την ένταξη των ατόμων με αναπηρία. Περιγράφει, ωστόσο, ορισμένους τομείς, όπως η οικονομική στήριξη που παρέχεται σε υπαλλήλους με αναπηρία ή σε μέλη της οικογένειάς τους με αναπηρία· πρόσληψη ατόμων με αναπηρία· πρόσβαση στις πληροφορίες της Επιτροπής· και τα μέτρα που ελήφθησαν για την ευαισθητοποίηση του προσωπικού του θεσμικού οργάνου, όπου εξακολουθούσε να απαιτείται δράση. Δεδομένου ότι η Επιτροπή συμφώνησε να λάβει ορισμένα διορθωτικά μέτρα, ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι, την εποχή εκείνη, δεν απαιτούνταν περαιτέρω δράση σε σχέση με τα ζητήματα αυτά.

4. Ωστόσο, ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε ότι η κατάσταση όσον αφορά μία από τις πτυχές που εξετάστηκαν στην έρευνά του δεν ήταν ικανοποιητική. Αυτό αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο τα Ευρωπαϊκά Σχολεία αντιμετωπίζουν τα παιδιά που, λόγω της αναπηρίας τους, έχουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (παιδιά SEN).

5. Τα κριτήρια για την πολιτική των Ευρωπαϊκών Σχολείων σχετικά με τα παιδιά ΕΕΑ καθορίστηκαν για πρώτη φορά σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που χρονολογείται από το 1999. Το πρόγραμμα αφορούσε τόσο τη μάθηση όσο και τις σωματικές αναπηρίες, με σκοπό την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ενσωμάτωση των παιδιών με SEN στη σχολική ζωή. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί, για παράδειγμα, με τη χρήση ειδικευμένων εκπαιδευτικών για την παροχή πρόσθετης βοήθειας στους σπουδαστές SEN. Στο πλαίσιο αυτό, ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα για κάθε μαθητή SEN, με βάση τις ατομικές ικανότητες και ανάγκες, έπρεπε να αποφασιστεί από ένα ειδικό συμβούλιο για κάθε αντίστοιχο σχολείο. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας ήταν μια σύμβαση, ανανεώσιμη σε ετήσια βάση, στην οποία περιγράφονταν οι ευθύνες που ανέλαβε κάθε συμβαλλόμενο μέρος.

6. Υπό το πρίσμα των παρατηρήσεων που διατύπωσαν οι ενδιαφερόμενες ενώσεις και ιδιώτες κατά τη διάρκεια της έρευνας του Διαμεσολαβητή, προέκυψε ότι η εφαρμογή του εν λόγω προγράμματος είχε προκαλέσει ανησυχία στο κοινό. Εντοπίστηκαν ορισμένα προβλήματα, συμπεριλαμβανομένης της αποτυχίας των σχολείων:

α) να δέχονται παιδιά με ειδικές ανάγκες με την αιτιολογία ότι τα σχολεία δεν διαθέτουν ούτε την τεχνογνωσία ούτε τους ανθρώπινους πόρους για την αντιμετώπιση ορισμένων τύπων αναπηριών·

β) να καταρτίσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τα παιδιά ΕΕΑ και να καταβάλει πραγματικές προσπάθειες για την προώθηση μιας εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς· και

γ) την παροχή ειδικευμένου προσωπικού και υποστήριξης για την ένταξη των παιδιών SEN.

7. Απαντώντας στις παρατηρήσεις αυτές, η Επιτροπή υποστήριξε ότι το Ανώτατο Συμβούλιο των Σχολείων είχε εγκρίνει τον Φεβρουάριο του 2005 ένα νέο έγγραφο με τίτλο «Ένταξη των μαθητών με ΕΕΑ στα Ευρωπαϊκά Σχολεία»[2], το οποίο θα παρείχε τη βάση για μια αναθεωρημένη πολιτική στον τομέα αυτό, προσαρμόζοντας τις διαδικασίες εισδοχής και ένταξης των μαθητών με ΕΕΑ.

8. Στις 28 Οκτωβρίου 2005, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε από την Επιτροπή να εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να αξιολογήσει τα αποτελέσματα της πολιτικής των Ευρωπαϊκών Σχολείων σχετικά με την ένταξη των παιδιών ΕΕΑ και να υποδείξει χρονοδιάγραμμα για την εν λόγω αξιολόγηση. Ωστόσο, η απάντηση της Επιτροπής της 13ης Μαρτίου 2006 δεν παρείχε καμία πληροφορία σχετικά με το θέμα αυτό.

Αντικείμενο της παρούσας έρευνας παρακολούθησης

9. Ελλείψει τέτοιων πληροφοριών, ο Διαμεσολαβητής επέστησε την προσοχή της Επιτροπής σε ορισμένα ζητήματα που είχαν προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στο κοινό. Σε αυτές περιλαμβάνονταν:

(1) την άποψη ότι η εκπαιδευτική στρατηγική για τα παιδιά με ΕΕΑ θα πρέπει να βασίζεται σε μια προσέγγιση «προληπτικής ένταξης»·

(2) ανησυχία για το γεγονός ότι η ετήσια ανανέωση της συμφωνίας-πλαισίου, βάσει της οποίας καταρτίζονται μεμονωμένα προγράμματα για παιδιά με ΕΕΑ, δημιουργεί αβεβαιότητα στους γονείς σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα εξελιχθεί η κατάσταση με την πάροδο του χρόνου·

(3) την ανάγκη τα Σχολεία να καταρτίσουν κατάλληλα προγράμματα για ορισμένες μαθησιακές δυσκολίες, όπως η δυσλεξία, οι οποίες απαιτούν κατάλληλη ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση σχετικά με τον τρόπο υποστήριξης των μαθητών στις τάξεις τους·

(4) τον κίνδυνο αποκλεισμού των γονέων των παιδιών SEN από τις συμβουλευτικές ομάδες SEN των σχολείων, λόγω του γεγονότος ότι δεν λαμβάνουν επαρκείς πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση και την ενδεχόμενη πρόοδο των παιδιών τους· και

(5) την έλλειψη συνέπειας στον τρόπο με τον οποίο τα επιμέρους Σχολεία εφαρμόζουν την πολιτική έναντι των παιδιών ΕΕΑ και την ανάγκη δημιουργίας θέσης συντονιστή ΕΕΑ σε καθένα από τα Σχολεία.

10. Προκειμένου να παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς την εξέλιξη της κατάστασης αυτής κατά την περίοδο που ακολούθησε την απόφασή του, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε από την Επιτροπή να του αποστείλει έως το τέλος του 2007 περαιτέρω έκθεση σχετικά με την πρόοδο των Ευρωπαϊκών Σχολείων όσον αφορά την ένταξη των παιδιών με ΕΕΑ. Η έκθεση αυτή θα του επιτρέψει να αποφασίσει κατά πόσον είναι αναγκαία η ανάληψη περαιτέρω δράσης εκ μέρους του.

11. Ο Διαμεσολαβητής δεσμεύτηκε να δημοσιεύσει την έκθεση αυτή στην ιστοσελίδα του, ώστε να ενημερώσει τους πολίτες για το περιεχόμενό της.

Η έρευνα παρακολούθησης

12. Στις 18 Δεκεμβρίου 2007, η Επιτροπή απέστειλε την αιτηθείσα έκθεση, με τίτλο «Ανάλυση της προόδου που επιτεύχθηκε από τα Ευρωπαϊκά Σχολεία όσον αφορά την ένταξη των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες».

13. Την 1η Φεβρουαρίου 2008, ο Διαμεσολαβητής ανάρτησε την έκθεση της Επιτροπής στον ιστότοπό του και εξήγησε ότι θα αποφάσιζε κατά πόσον ήταν αναγκαία η ανάληψη περαιτέρω δράσης εκ μέρους του, λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο της έκθεσης και τα σχόλια του κοινού. Εξηγεί ότι, αφού λάβει και αναλύσει πιθανές εισηγήσεις από πολίτες, θα ενημερώσει την Επιτροπή για τα συμπεράσματά του μέσω επιστολής, η οποία θα δημοσιευθεί στον ιστότοπό του.

14. Σε απάντηση στην ανακοίνωσή του, ο Διαμεσολαβητής έλαβε δύο εισηγήσεις από το κοινό, με ημερομηνία 26 Μαΐου και 9 Ιουνίου 2008, από την κ. Morag Ottens και την Ομάδα Στήριξης των Ατόμων με Αναπηρία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αντίστοιχα.

Ανάλυση και συμπεράσματα του Διαμεσολαβητή

Επιχειρήματα που υπέβαλε η Επιτροπή στον Διαμεσολαβητή

15. Στην έκθεσή της, η Επιτροπή αναγνώρισε την υφιστάμενη κατάσταση, υπενθύμισε τον ρόλο της στο πλαίσιο της διαχείρισης των Ευρωπαϊκών Σχολείων και αξιολόγησε τόσο την πολιτική ένταξης που εφαρμόζουν τα Σχολεία όσο και την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής ως προς το θέμα αυτό.

16. Η Επιτροπή εξήγησε ότι το 1999 τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είχαν υιοθετήσει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα σχετικά με την ένταξη των παιδιών με ΕΕΑ, το οποίο αναθεωρήθηκε το 2005 («το πρόγραμμα»). Το πρόγραμμα ορίζει τα παιδιά SEN ως μαθητές που αντιμετωπίζουν σωματικές, ψυχικές και/ή συμπεριφορικές δυσκολίες που επηρεάζουν την ικανότητά τους να συμμετέχουν στη γενική εκπαίδευση. Στόχος του προγράμματος είναι η ένταξη των παιδιών με SEN στη σχολική ζωή στο μέτρο του δυνατού, διασφαλίζοντας ότι είναι σε θέση να συμμετέχουν ενεργά στη γενική εκπαίδευση. Δεν μπορούν να γίνουν δεκτά όλα τα παιδιά SEN στο σύστημα του Ευρωπαϊκού Σχολείου. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν είναι μέλος της ομάδας πολιτικής SEN, η οποία είναι αρμόδια για την κατάρτιση του προγράμματος.

Ρόλος της Επιτροπής

17. Η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, δεδομένου ότι τα σχολεία διέπονται από διακυβερνητική συμφωνία, δεν διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στη διαδικασία λήψης αποφάσεων των σχολείων. Επισημαίνει ότι διαθέτει μόνο μία ψήφο στο Συμβούλιο των Διοικητών, όπως και κάθε κράτος μέλος της ΕΕ.

18. Όσον αφορά την ομάδα πολιτικής SEN, η οποία είναι το αρμόδιο όργανο για την κατάρτιση του προγράμματος SEN των σχολείων, η Επιτροπή τόνισε ότι έχει επιδιώξει να παρακολουθεί την εξέλιξη της συνολικής ένταξης των μαθητών SEN και να διαθέσει τον αναγκαίο προϋπολογισμό. Επιμένει επίσης ότι δεν υπάρχει ανώτατο όριο στον προϋπολογισμό SEN ενός Ευρωπαϊκού Σχολείου.

19. Η Επιτροπή δεν δικαιούται να συμμετέχει στις συνεδριάσεις της συμβουλευτικής ομάδας και δεν συμμετέχει ποτέ στις αποφάσεις που αφορούν μεμονωμένα παιδιά. Ωστόσο, η Επιτροπή ενημερώνει τους γονείς των παιδιών SEN σχετικά με το πρόγραμμα SEN και όλους τους όρους και τις επιπτώσεις του.

20. Η Επιτροπή ενθάρρυνε τα Ευρωπαϊκά Σχολεία να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την ένταξη των παιδιών SEN στο μέτρο του δυνατού, για παράδειγμα, καλύπτοντας τα έξοδά τους.

Ένταξη των παιδιών με SEN στα Ευρωπαϊκά Σχολεία

21. Στις 22 και 23 Μαΐου 2002, το Ανώτατο Συμβούλιο των Σχολείων ανέθεσε στην ομάδα πολιτικής SEN την εκπόνηση ετήσιας έκθεσης για τους μαθητές που καλύπτονται από συμφωνία-πλαίσιο SEN. Έκτοτε, η ομάδα πολιτικής SEN καταρτίζει ετησίως έκθεση σχετικά με την πρόοδο της ένταξης των παιδιών SEN στο σύστημα των Ευρωπαϊκών Σχολείων, η οποία στη συνέχεια υποβάλλεται στο Ανώτατο Συμβούλιο. Η «ετήσια έκθεση για την ένταξη των μαθητών με ΕΕΑ στα Ευρωπαϊκά Σχολεία» για το 2005/2006 παρουσιάστηκε στις 17 και 18 Απριλίου 2007, κατά τη συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου στη Λισαβόνα.

22. Κατά τη διάρκεια της εν λόγω συνεδρίασης, η Επιτροπή τόνισε ότι θεωρεί την έκθεση ανεπαρκή ποιότητα και ζήτησε να συμπεριληφθεί στην έκθεση του επόμενου έτους διεξοδικότερη ανάλυση των αριθμητικών στοιχείων και των αιτίων των αποσύρσεων από το πρόγραμμα SEN.

23. Η Επιτροπή εξήγησε ότι η ένταξη κάθε μεμονωμένου παιδιού ΕΕΑ σε ευρωπαϊκό σχολείο αποτελεί ζήτημα που εμπίπτει στην αρμοδιότητα συμβουλευτικής ομάδας αποτελούμενης από τον αναπληρωτή διευθυντή του σχολείου, τον αρμόδιο επιθεωρητή ΕΕΑ, τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς και, συνήθως, έναν εξωτερικό ειδικό ιατρό.

24. Εάν η συμβουλευτική ομάδα καταλήξει σε θετική γνώμη σχετικά με την ένταξη ενός παιδιού με ΕΕΑ, ο διευθυντής του σχολείου και οι γονείς του παιδιού με ΕΕΑ εγκρίνουν και υπογράφουν συμφωνία-πλαίσιο η οποία ανανεώνεται σε ετήσια βάση.

25. Εάν η συμβουλευτική ομάδα έχει αρνητική άποψη σχετικά με την ένταξη του παιδιού, το αρμόδιο Σχολείο ενημερώνει τους γονείς για την κατάσταση και τους προτείνει να βρουν εναλλακτική σχολική εκπαίδευση για το παιδί τους. Στη συνέχεια, το σχολείο παρέχει στους γονείς συμβουλές σχετικά με άλλες δυνατότητες σχολικής φοίτησης και τους βοηθά, στο μέτρο του δυνατού, να βρουν το καταλληλότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα από την άποψη αυτή.

26. Παρά το γεγονός ότι τα Ευρωπαϊκά Σχολεία καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την ένταξη όσο το δυνατόν περισσότερων παιδιών με ΕΕΑ, τα σχολεία αντιμετωπίζουν ορισμένους περιορισμούς που καθιστούν αδύνατη την ένταξη όλων των παιδιών με ΕΕΑ.

Η ετήσια συμφωνία-πλαίσιο

27. Η συμβουλευτική ομάδα μελετά λεπτομερώς κάθε νέα εφαρμογή για ένα παιδί SEN. Αξιολογεί επίσης την κατάσταση κάθε μαθητή ΕΕΑ, τουλάχιστον μία φορά ετησίως, προκειμένου να επανεξετάσει τις δυνατότητες και/ή τους τρόπους ένταξής του. Προσαρμόζει επίσης, εφόσον απαιτείται, τους όρους της ετήσιας συμφωνίας-πλαισίου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

28. Εάν η συμβουλευτική ομάδα προτείνει να γίνει δεκτό ένα παιδί με ΕΕΑ στα Ευρωπαϊκά Σχολεία, καθορίζει στη συνέχεια ένα πρόγραμμα μάθησης για τον εν λόγω μαθητή, π.χ. προβαίνοντας στις απαραίτητες αλλαγές στο πρόγραμμα σπουδών του. Τα παιδιά SEN που γίνονται δεκτά στα σχολεία καλύπτονται από ετήσια ανανεώσιμη συμφωνία-πλαίσιο, η οποία υπογράφεται από τους γονείς και τον διευθυντή του σχετικού σχολείου. Καθορίζονται οι όροι αποδοχής, το ατομικό πρόγραμμα διδασκαλίας και μάθησης, η παιδαγωγική και οικονομική στήριξη και η συμβολή των γονέων.

29. Η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, εξ όσων γνωρίζει, δεν έχει υποβληθεί πρόταση για τη μείωση ή την άρνηση της συμμετοχής των γονέων στη συμβουλευτική ομάδα. Η συμβολή των γονέων είναι ζωτικής σημασίας για ολόκληρη τη συμβουλευτική ομάδα και ιδίως για την ευημερία των παιδιών.

30. Όσον αφορά την ετήσια ανανέωση της συμφωνίας-πλαισίου βάσει της οποίας καταρτίζονται μεμονωμένα προγράμματα για παιδιά ΕΕΑ, η Επιτροπή επισήμανε ότι η κατάσταση ενός μαθητή ΕΕΑ πρέπει να παρακολουθείται προσεκτικά, καθώς μπορεί να μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου. Η ανανεώσιμη ετήσια συμφωνία-πλαίσιο επιτρέπει στους γονείς και στο σχολείο να προβούν στις αναγκαίες προσαρμογές προκειμένου να διασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή ένταξη.

Ο ρόλος του επιθεωρητή SEN

31. Το πρόγραμμα προβλέπει δύο επιθεωρητές ΕΕΑ: μία για τους μαθητές με ΕΕΑ στον βρεφονηπιακό σταθμό και στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και μία δεύτερη για τους μαθητές με ΕΕΑ στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Προκειμένου να επιτευχθεί κοινή θέση στις διάφορες συμβουλευτικές ομάδες, ο επιθεωρητής είναι παρών σε όλες τις συμβουλευτικές ομάδες και παρακολουθεί όλους τους φακέλους. Το Συμβούλιο Επιθεωρητών κλήθηκε να συντάξει ένα έγγραφο, στο οποίο, σε μια προσπάθεια να καταστεί το σύστημα πιο αντικειμενικό, περιγράφονται λεπτομερώς τα ελάχιστα πρότυπα για όλους τους μαθητές.

32. Το 2005, το Ανώτατο Συμβούλιο όρισε ομάδα εργασίας για την επεξεργασία προτάσεων σχετικά με το μέλλον των Ευρωπαϊκών Σχολείων. Τον Ιανουάριο του 2007, το Ανώτατο Συμβούλιο πρότεινε στο Συμβούλιο Επιθεωρητών να αναφέρει κατά πόσον απαιτούνται περαιτέρω μέτρα για την προώθηση της έννοιας της εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υποστήριξε την ιδέα της δημιουργίας ενός συνόλου ελάχιστων προτύπων. Αυτά θα παρέχουν σε όλα τα μέρη που συμμετέχουν στην ένταξη των παιδιών ΕΕΑ μια σταθερή βάση και αντικειμενικά πρότυπα στα οποία θα πρέπει να βασίζεται η εγγραφή ή η άρνηση μεμονωμένων παιδιών ΕΕΑ.

Πρόοδος που έχει σημειωθεί όσον αφορά την ένταξη των παιδιών SEN

33. Η ετήσια έκθεση 2005/2006 σχετικά με την ένταξη των παιδιών ΕΕΑ στα Ευρωπαϊκά Σχολεία εκπονήθηκε από τον επιθεωρητή ΕΕΑ και παρουσιάστηκε στο Ανώτατο Συμβούλιο κατά τη συνεδρίασή του τον Απρίλιο του 2007. Σύμφωνα με την έκθεση, ο αριθμός των παιδιών SEN στο σύστημα των σχολείων σημείωσε μεγάλη αύξηση. Ενώ το 2004/2005 ο αριθμός ήταν 274, αυξήθηκε κατά 41% το 2006/2007, φτάνοντας το 388.

34. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση, το 16,3 % των μαθητών με ΕΕΑ (63 από τους 387) αποσύρθηκαν από τη συμφωνία-πλαίσιο για τους ακόλουθους λόγους.

α) Το 43,28% των γονέων αποφάσισε να βρει άλλο σχολείο.

β) το 20,89% (14 από 67) των αποσύρσεων οφείλονταν στο γεγονός ότι οι γονείς άλλαξαν δουλειά και αναγκάστηκαν να μετακομίσουν σε άλλη πόλη.

γ) το 8,95 % των μαθητών με ΕΕΑ (6 από τους 67) πέτυχαν επίπεδο προόδου που τους επέτρεψε να ακολουθήσουν το βασικό πρόγραμμα σπουδών.

δ) το 26,88 % των μαθητών με ΕΕΑ (18 από τους 67) ενημερώθηκε από τη συμβουλευτική ομάδα ότι δεν ήταν σε θέση να συμμετάσχουν σε ελάχιστες γνωστικές δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, ο διευθυντής της Σχολής αποφάσισε να μην παρατείνει τη συμφωνία-πλαίσιο SEN. Αυτοί οι μαθητές έπρεπε να βρουν ένα άλλο σχολείο που να ταιριάζει καλύτερα στις εκπαιδευτικές τους ανάγκες. Η Επιτροπή ανέλαβε την πρωτοβουλία να ζητήσει από τα σχολεία να δημιουργήσουν ένα σύνολο αντικειμενικών ελάχιστων προτύπων για τον καλύτερο προσδιορισμό αυτού του είδους καταστάσεων.

35. Η Επιτροπή υπογράμμισε επίσης ότι ζήτησε λεπτομερέστερη ανάλυση των λόγων για τους οποίους το 43,28 % των γονέων αποφάσισαν να αποσύρουν τα παιδιά τους από το ευρωπαϊκό σχολικό σύστημα.

Προϋπολογισμοί

36. Η Επιτροπή τόνισε ότι στηρίζει την πολιτική ένταξης των σχολείων, εφόσον οι επιμέρους αποφάσεις υποστηρίζονται από τη συμβουλευτική ομάδα. Ο προβλεπόμενος προϋπολογισμός για τα παιδιά SEN στον προϋπολογισμό των σχολείων για το 2007 ήταν 2 785 927 ευρώ.

37. Σχεδόν όλοι οι χώροι των Σχολείων είναι κατασκευασμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπουν την ένταξη μαθητών με ειδικές φυσικές ανάγκες. Ωστόσο, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση, δεν έχουν προβλέψει όλα τα σχολεία αύξηση του αριθμού των μικρών αιθουσών που είναι αφιερωμένες στην ατομική εργασία με παιδιά SEN. Η Επιτροπή επέμεινε ότι πρέπει να γίνουν τα πάντα για να γίνει πραγματικότητα η ολοκλήρωση.

38. Εάν ένα Ευρωπαϊκό Σχολείο δεν μπορεί να φροντίσει ένα παιδί με ΕΕΑ, το οποίο, ως εκ τούτου, πρέπει να μεταβεί σε εξειδικευμένο σχολείο, οι γονείς μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να ζητήσουν την επιστροφή των σχολικών διδάκτρων. Στις 12 Σεπτεμβρίου 2007, κατά την 249η συνεδρίαση του «Collège des Chefs d'administration» συζητήθηκε το ζήτημα της πλήρους επιστροφής των σχολικών δαπανών για τα παιδιά SEN. Κατά τη συνεδρίαση αυτή, αποφασίστηκε ότι η «Comité de Préparation pour les Affaires Sociales» θα πρέπει να αξιολογήσει τον αντίκτυπο αυτών των πλήρων επιστροφών στα θεσμικά όργανα.

Μελλοντικές τάσεις προς την ενσωμάτωση των παιδιών SEN

39. Το πρόγραμμα SEN αναφέρει ότι η πραγματική ένταξη προϋποθέτει τη χρήση για όλες τις δραστηριότητες μεθόδων διδασκαλίας χωρίς αποκλεισμούς για όλες τις δραστηριότητες, οι οποίες, στο μέτρο του δυνατού, ανταποκρίνονται στις ικανότητες των μαθητών. Όσον αφορά την ένταξη, η Επιτροπή επισήμανε ότι θα ήταν επιθυμητό τα παιδιά με ΕΕΑ που χρειάζονται μαθησιακή βοήθεια να τη λαμβάνουν από εκπαιδευτικούς ΕΕΑ, χωρίς να χρειάζεται να μετακινηθούν σε διαφορετική τάξη. Στην ομάδα εργασίας για το μέλλον των Ευρωπαϊκών Σχολείων, η Επιτροπή υποστήριξε την ιδέα της αξιολόγησης του βαθμού στον οποίο χρησιμοποιούνται πράγματι μέθοδοι διδασκαλίας χωρίς αποκλεισμούς στα Ευρωπαϊκά Σχολεία. Η ιδέα αυτή εγκρίθηκε από το Συμβούλιο των Διοικητών κατά τη συνεδρίασή του τον Ιανουάριο του 2007. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.

40. Στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας, η Επιτροπή υποστήριξε την ιδέα της δρομολόγησης πιλοτικού έργου για ένα κέντρο πόρων SEN. Το κέντρο αυτό θα παρέχει σε όλα τα Ευρωπαϊκά Σχολεία εμπειρογνωμοσύνη και συμβουλές για τη διευκόλυνση, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, της ένταξης των παιδιών με ΕΕΑ. Κατά τη συνεδρίασή του τον Ιανουάριο του 2007, το Ανώτατο Συμβούλιο πρότεινε την ιδέα αυτή στο Συμβούλιο Επιθεωρητών, το οποίο θα πρέπει να υποβάλει σχετική έκθεση.

41. Κάθε σχολείο διαθέτει ορισμένο χρόνο συντονισμού των ΕΕΑ, ο οποίος χρησιμοποιείται για την κατάρτιση φακέλων υποθέσεων, τη λήψη σημειώσεων κατά τη διάρκεια συνεδριάσεων της συμβουλευτικής ομάδας, την κατάρτιση συμφωνιών, την παρακολούθηση διαφόρων υποθέσεων, την επικοινωνία με τους αντίστοιχους επιθεωρητές ΕΕΑ κ.λπ. Εναπόκειται στη διοίκηση κάθε σχολείου να αποφασίσει εάν θα διορίσει έναν συντονιστή SEN ή εάν θα κατανείμει τον χρόνο συντονισμού SEN μεταξύ διαφορετικών συναδέλφων.

Συμπέρασμα

42. Η Επιτροπή επισήμανε ότι, κατά τη διάρκεια των ετών λειτουργίας του προγράμματος ΕΕΑ, ο αριθμός των παιδιών ΕΕΑ που εντάσσονται στα Ευρωπαϊκά Σχολεία έχει αυξηθεί σημαντικά. Η Επιτροπή έχει διαθέσει τις αναγκαίες πιστώσεις του προϋπολογισμού, προκειμένου να δώσει στα σχολεία την ευκαιρία να ενσωματώσουν όσο το δυνατόν περισσότερους μαθητές ΕΕΑ.

43. Η Επιτροπή υπογράμμισε ότι θα συνεχίσει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τους λόγους για τους οποίους οι μαθητές αποσύρονται από το πρόγραμμα SEN και θα ασκήσει πίεση στην ομάδα πολιτικής SEN που είναι αρμόδια για την ετήσια έκθεση, προκειμένου να λάβει απαντήσεις στις ερωτήσεις της σχετικά με το θέμα αυτό.

44. Η Επιτροπή εξακολουθεί να συμμετέχει ενεργά στη συζήτηση σχετικά με τη βελτίωση της πολιτικής SEN και αναμένει με μεγάλο ενδιαφέρον την αντίδραση του συμβουλίου επιθεωρητών όσον αφορά τα ελάχιστα πρότυπα για το πιλοτικό σχέδιο για ένα κέντρο πόρων SEN. Αναμένει επίσης την αντίδραση του συμβουλίου επιθεωρητών σχετικά με το κατά πόσον απαιτείται περαιτέρω αξιολόγηση όσον αφορά τις μεθόδους διδασκαλίας χωρίς αποκλεισμούς.

45. Η Επιτροπή τόνισε ότι θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα συμφέροντα των παιδιών SEN τόσο στο Ανώτατο Συμβούλιο όσο και στα Διοικητικά Συμβούλια των Σχολείων.

Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή από το κοινό

46. Οι εισηγήσεις που έλαβε η Διαμεσολαβήτρια αφορούσαν τη φύση και το περιεχόμενο του προγράμματος SEN των Ευρωπαϊκών Σχολείων, τον ρόλο της Επιτροπής στη διαδικασία αυτή και τον προϋπολογισμό της Επιτροπής για τα παιδιά με SEN.

Περιορισμένο πεδίο εφαρμογής του προγράμματος SEN:

47. Υπογραμμίστηκε ότι τα Ευρωπαϊκά Σχολεία θα πρέπει να συμφωνήσουν να εκπαιδεύσουν όλα τα παιδιά με ΕΕΑ έως ότου αποκτήσουν τουλάχιστον ένα ορισμένο επίπεδο ικανοτήτων και/ή ωριμότητας. Ο στόχος αυτός θα απαιτούσε, κατά την εκπαίδευση των παιδιών με ΕΕΑ, τα σχολεία να αποστασιοποιηθούν από το σημερινό πρότυπο ένταξης και να κινηθούν προς μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση.

48. Σημειώθηκε ότι το πρόγραμμα SEN απευθύνεται μόνο σε μαθητές που είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν στη γενική εκπαίδευση. Ως αποτέλεσμα, ορισμένα παιδιά με SEN με μέτριες έως σοβαρές μαθησιακές δυσκολίες εγκαταλείπουν ή αποσύρονται. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει γενική αντίληψη για τον τρόπο αντιμετώπισης αυτών των καταστάσεων, η επιτυχία σε μεμονωμένες περιπτώσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα και την προθυμία του συγκεκριμένου εμπλεκόμενου εκπαιδευτικού. Δεδομένου ότι οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί έχουν σχετικά βραχυπρόθεσμες συμβάσεις, δεν διαθέτουν λεπτομερή γνώση άλλων σχολικών συστημάτων στις χώρες υποδοχής ή στις γειτονικές χώρες. Ως εκ τούτου, συχνά δεν είναι σε θέση να παρέχουν συμβουλές σχετικά με καταλληλότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα, εάν τα Ευρωπαϊκά Σχολεία δεν είναι σε θέση να καλύψουν τις ανάγκες ενός μεμονωμένου παιδιού με ΕΕΑ.

49. Για το κοινό, η στάση των σχολείων απέναντι στην ένταξη είναι πολύ σημαντική και μπορεί να έχει πραγματικό αντίκτυπο στο ποσοστό των παιδιών SEN σε κάθε σχολείο. Μολονότι έχει υποστηριχθεί ότι το ποσοστό των παιδιών με ΕΕΑ που γίνονται δεκτά σε κάθε σχολείο είναι αποτέλεσμα των διαφορετικών κριτηρίων που χρησιμοποιούνται (γεγονός που στηρίζει το επιχείρημα ότι οι επιθεωρητές ΕΕΑ θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα κοινό σύνολο κριτηρίων), η αντίληψη του κοινού είναι ότι τα διαφορετικά ποσοστά των παιδιών με ΕΕΑ σε κάθε σχολείο οφείλονται σε διαφορετικές στάσεις και πρακτικές. Εάν ναι, θα ήταν σκόπιμο να υιοθετηθεί ένα σύνολο βέλτιστων πρακτικών από όλα τα σχολεία.

Προτάσεις για πιθανές βελτιώσεις

50. Έγιναν ορισμένες προτάσεις για τη βελτίωση του συνολικού επιπέδου ικανοτήτων των Σχολείων προκειμένου: να ενθαρρύνουν, σε γενικό επίπεδο, μια πολιτική με λιγότερους αποκλεισμούς· ενίσχυση των ικανοτήτων SEN με την κατάρτιση των εκπαιδευτικών και την παροχή διεπιστημονικής υποστήριξης από εμπειρογνώμονες· ενίσχυση του συντονισμού των SEN· να συμμετέχουν εξωτερικοί εμπειρογνώμονες και εθνικές ομάδες υποστήριξης, όπου απαιτείται· και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών. Η εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς θα σήμαινε ευελιξία και ανοχή στις διαφορές όσον αφορά τα γνωστικά επίπεδα και την ατομική πρόοδο. Οι μέθοδοι διδασκαλίας χωρίς αποκλεισμούς θα σημαίνουν ότι οι εκπαιδευτικοί είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν αυτές τις διαφορές στα γνωστικά επίπεδα και στους τρόπους μάθησης.

51. Η επικοινωνία μεταξύ των γονέων και των αρμόδιων Σχολείων εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα. Υποστηρίχθηκε ότι το μόνο σημείο αναφοράς των γονέων είναι οι διευθυντές των σχολείων και ότι ο ρόλος των γονέων στις συνεδριάσεις των συμβουλευτικών ομάδων εξακολουθεί να είναι πολύ αδύναμος. Δεν έχουν το δικαίωμα να φέρουν τρίτο πρόσωπο και δεν λαμβάνουν τις απαραίτητες εκθέσεις πριν από τις συνεδριάσεις της συμβουλευτικής ομάδας. Η είσοδος των παιδιών SEN χορηγείται συχνά για περίοδο μικρότερη του 1 έτους και οι γονείς δεν είναι σίγουροι αν το παιδί τους θα είναι σε θέση να συνεχίσει μέχρι την τελευταία στιγμή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα παιδιά με περιορισμένο αριθμό ωρών SEN δεν γίνονται δεκτά στα Ευρωπαϊκά Σχολεία εκτός των ωρών αυτών. Ως αποτέλεσμα, οι γονείς τέτοιων παιδιών πρέπει να βρουν εναλλακτικές λύσεις. Προτάθηκε τα Ευρωπαϊκά Σχολεία να θεσπίσουν πρωτόκολλο για τις επαφές με τους γονείς, με βάση τον αμοιβαίο σεβασμό, τη διαφάνεια και την εταιρική σχέση.

Πιλοτικό σχέδιο SEN

52. Η χρηματοδότηση ενός πιλοτικού σχεδίου για ένα κέντρο πόρων SEN μέσω του προϋπολογισμού των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για το 2008 θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο εκκίνησης για τη διεύρυνση του υφιστάμενου προγράμματος SEN και τη βελτίωση των ικανοτήτων των σχολείων. Ως πρώτο βήμα, μια ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων θα πρέπει να επανεξετάσει την υφιστάμενη πολιτική SEN σε ολόκληρο το σύστημα των Ευρωπαϊκών Σχολείων και να καθορίσει τις ανάγκες και τις απαιτήσεις του κέντρου πόρων όσον αφορά το προσωπικό, τη χρηματοδότηση και τον εξοπλισμό, για τα Σχολεία που εδρεύουν τόσο στις Βρυξέλλες όσο και στο Λουξεμβούργο.

53. Θα πρέπει να διερευνηθούν διεξοδικά οι περιπτώσεις στις οποίες τα σχολεία δηλώνουν ότι δεν είναι αρμόδια να φροντίζουν τα παιδιά με SEN. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να καθιερωθεί μια ανοικτή συζήτηση σχετικά με τον τρόπο συνέχισης της εκπαίδευσης του συγκεκριμένου παιδιού ΕΕΑ. Η ανάλυση των επιτυχών υποθέσεων θα μπορούσε να συμβάλει στη θέσπιση γενικότερων κατευθυντήριων γραμμών, καθώς και στην εξέταση των βέλτιστων πρακτικών.

54. Οι επιπτώσεις της ένταξης και της διδασκαλίας χωρίς αποκλεισμούς πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω. Πρέπει επίσης να αποσαφηνιστεί ο ρόλος όλων των ενδιαφερόμενων μερών (δασκάλων, συντονιστών, γονέων και ψυχολόγων) στο κέντρο πόρων. Οι επιλογές για την παροχή μιας διεπιστημονικής προσέγγισης, με τη συμβολή ψυχολόγων με εμπειρία SEN, καθώς και άλλων ειδικών, πρέπει να αναλυθούν.

55. Σε ατομικό επίπεδο, θα πρέπει να θεσπιστεί ατομικό εκπαιδευτικό σχέδιο («ΑΕΠ»), το οποίο θα περιέχει ανάλυση των ειδικών μαθησιακών αναγκών κάθε μαθητή ΕΕΑ και συστάσεις για προσαρμοσμένες μεθόδους διδασκαλίας. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στις ανάγκες υποστήριξης των εκπαιδευτικών, δεδομένου ότι πρέπει να εφαρμόσουν αυτές τις συστάσεις στην πράξη. Το σημαντικότερο είναι ότι πρέπει να καθοριστούν και να παρακολουθούνται οι ανάγκες κατάρτισης των συντονιστών και των εκπαιδευτικών που πρέπει να ασχοληθούν με ευρύ φάσμα μαθητών ΕΕΑ. Μια τέτοια προσέγγιση θα προετοίμαζε το έδαφος για τη δημιουργία κέντρων πόρων, τα οποία θα μπορούσαν να βρίσκονται εντός κάθε σχολείου.

Ο ρόλος της Επιτροπής

56. Υποστηρίχθηκε ότι η Επιτροπή θα πρέπει να υιοθετήσει μια πιο προορατική προσέγγιση όσον αφορά την πολιτική SEN εν γένει, παρέχοντας μόνιμη χρηματοδότηση για τις κοινές πτυχές του προγράμματος SEN και συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας συνεκτικής και αποτελεσματικής δομής υποστήριξης των SEN εντός των σχολείων. Επί του παρόντος, η Επιτροπή καταβάλλει μεγάλα ποσά σε ιδιωτικά σχολεία που δέχονται παιδιά SEN, τα οποία απορρίφθηκαν από τα Ευρωπαϊκά Σχολεία. Η συμβολή στην ενίσχυση και τη βελτίωση του προγράμματος SEN σε καθένα από τα σχολεία θα μπορούσε να έχει θετικό οικονομικό αντίκτυπο σε άλλες γραμμές του προϋπολογισμού.

Η συνεισφορά της ΕΕ στον προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Σχολείων

57. Σημειώθηκε ότι, παρόλο που η Επιτροπή φαίνεται να επιμένει ότι δεν υπάρχει ανώτατο όριο στον προϋπολογισμό SEN ενός Ευρωπαϊκού Σχολείου, στην πράξη, τα επιμέρους Σχολεία επέμειναν στον περιορισμό του αριθμού των ωρών βοήθειας που παρέχονται κάθε εβδομάδα ανά παιδί. Τα σχολεία υποστηρίζουν ότι αυτή η πρακτική οφείλεται στην έλλειψη χρηματοδότησης.

58. Στο ψήφισμά του της 8ης Σεπτεμβρίου 2005 σχετικά με τα Ευρωπαϊκά Σχολεία, το Κοινοβούλιο επέμεινε ότι, δεδομένου ότι η συνεισφορά της ΕΕ στο σύστημα των Ευρωπαϊκών Σχολείων ισοδυναμεί με το 57% του συνολικού της κόστους, η Επιτροπή θα πρέπει να αυξήσει τα δικαιώματα ψήφου της στο Ανώτατο Συμβούλιο. Εάν ναι, η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλλει έκθεση στο Κοινοβούλιο μετά από κάθε συνεδρίαση του Συμβουλίου των Διοικητών. Κατά τον ίδιο τρόπο, η Επιτροπή θα πρέπει να διευρύνει τον ρόλο της όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος SEN και, ως εκ τούτου, να παρακολουθεί στενά τη λειτουργία των κέντρων πόρων μόλις αυτά τεθούν σε λειτουργία.

59. Η Επιτροπή θα πρέπει να επανεξετάσει την πολιτική της για τις ΕΕΑ και τις δημοσιονομικές δεσμεύσεις της, δεδομένου ότι καταβάλλει μεγάλα ποσά σε ιδιωτικά σχολεία που δέχονται παιδιά ΕΕΑ. Τα ποσά αυτά θα μπορούσαν να διοχετευθούν κατά τρόπο που να ενισχύει την πολιτική ΕΕΑ των Ευρωπαϊκών Σχολείων και να συμβάλλει στην ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων για την ένταξη των παιδιών ΕΕΑ στη γενική εκπαίδευση.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

• 60. Έγινε αναφορά στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και στις επιπτώσεις που θα είχε η έναρξη ισχύος αυτής της νομικής πράξης τόσο για την Επιτροπή όσο και για τα Ευρωπαϊκά Σχολεία. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, μαζί με όλα τα κράτη μέλη της, έχουν ήδη υπογράψει τη σύμβαση αυτή. Το άρθρο 24 καθορίζει με μεγάλη λεπτομέρεια τις υποχρεώσεις των μερών της Σύμβασης να παρέχουν εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις για όλους. Η Σύμβαση τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2008 και τα Ευρωπαϊκά Σχολεία, τα οποία διέπονται ως έχουν από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή, θα πρέπει να αναλάβουν δράση για την εκπλήρωση αυτών των υποχρεώσεων.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

61. Ως προκαταρκτική παρατήρηση, ο Διαμεσολαβητής υπογραμμίζει ότι η εξέταση της έκθεσης της Επιτροπής της 18ης Δεκεμβρίου 2007 δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως μέσο επιβολής συγκεκριμένης πολιτικής είτε στα Ευρωπαϊκά Σχολεία είτε στην Επιτροπή. Κύριος στόχος του Διαμεσολαβητή ήταν να συμβάλει στην ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ της Επιτροπής και του κοινού σε σχέση με τα ζητήματα που έχουν επικριθεί περισσότερο από τους πολίτες. Με τον τρόπο αυτό, η Διαμεσολαβήτρια ευελπιστεί να συμβάλει στην αποτελεσματικότερη ένταξη των παιδιών SEN.

62. Ο Διαμεσολαβητής επιθυμεί να ευχαριστήσει τους πολίτες που συμμετείχαν στην έρευνά του και συνέβαλαν με σχόλια. Η συμβολή τους έριξε φως στο πρόβλημα και ελπίζουμε ότι θα βοηθήσει την Επιτροπή να προσδιορίσει τις δράσεις που απαιτούνται για τη βελτίωση της κατάστασης των παιδιών SEN.

63. Ο Διαμεσολαβητής έχει επανειλημμένα την άποψη ότι τα Ευρωπαϊκά Σχολεία δεν αποτελούν κοινοτικό θεσμικό όργανο ή οργανισμό και, ως εκ τούτου, δεν εμπίπτουν στην εντολή του, όπως ορίζεται στο άρθρο 195 της συνθήκης ΕΚ. Ωστόσο, έχει επίσης επισημάνει ότι η Επιτροπή έχει κάποια ευθύνη για τη λειτουργία των Ευρωπαϊκών Σχολείων, δεδομένου ότι εκπροσωπείται στο Ανώτατο Συμβούλιο και συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στη χρηματοδότησή τους. Κατά συνέπεια, ο Διαμεσολαβητής πιστεύει ότι η Επιτροπή έχει γενική ευθύνη για την προώθηση της χρηστής διοίκησης στα Ευρωπαϊκά Σχολεία. Η ευθύνη αυτή περιλαμβάνει την υποχρέωση προώθησης μιας πολιτικής χωρίς διακρίσεις έναντι των παιδιών με ΕΕΑ στα Ευρωπαϊκά Σχολεία, ώστε να διασφαλίζεται η πλήρης ένταξή τους. Στο πλαίσιο αυτό, ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι, στον αναθεωρημένο «Κώδικα ορθής πρακτικής για την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία» του 1998 [3], η Επιτροπή ανέλαβε να στηρίξει τις προσπάθειες που καταβάλλουν τα Ευρωπαϊκά Σχολεία, με σκοπό την καλύτερη ένταξη των παιδιών με SEN.

64. Αφού αξιολόγησε τις διαφορετικές απόψεις που εκφράστηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνάς του, ο Διαμεσολαβητής αναγνωρίζει ότι, παρά τις περιορισμένες εξουσίες της στο πλαίσιο του συστήματος διακυβέρνησης των Ευρωπαϊκών Σχολείων, η Επιτροπή κατέβαλε πραγματική προσπάθεια τα τελευταία χρόνια να επιδιώξει αποτελεσματικότερες πολιτικές για την ένταξη των παιδιών με ΕΕΑ. Είναι αξιέπαινο το γεγονός ότι το πρωταρχικό μέλημα της Επιτροπής, τόσο στο Ανώτατο Συμβούλιο όσο και στα Διοικητικά Συμβούλια των Σχολείων, ήταν, όπως υπογραμμίστηκε, η υπεράσπιση των συμφερόντων των παιδιών SEN.

65. Συνολικά, η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι έχει επιτευχθεί πρόοδος σε ορισμένες πτυχές. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ο αριθμός των παιδιών με ΕΕΑ που έχουν ενταχθεί στα Ευρωπαϊκά Σχολεία τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σημαντικά. Μέρος αυτής της αύξησης είναι αναμφίβολα το αποτέλεσμα των προσπαθειών της Επιτροπής να αυξήσει τη χρηματοδοτική στήριξη που αφιερώνεται στην ένταξη των παιδιών SEN στα σχολεία.

66. Ο Διαμεσολαβητής εκφράζει, ωστόσο, τη λύπη του για το γεγονός ότι η οικονομική στήριξη που παρέχεται στους υπαλλήλους με ανάπηρα μέλη της οικογένειας είναι ανεπαρκής. Η βοήθεια αυτή είναι ιδιαίτερα ανεπαρκής όσον αφορά την κάλυψη των εξόδων των οικογενειών των οποίων τα παιδιά αποκλείονται από τα Ευρωπαϊκά Σχολεία λόγω της αναπηρίας τους.

67. Όπως έχει ήδη δηλώσει ο Διαμεσολαβητής στην ειδική έκθεσή του της 27ης Μαΐου 2005 προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην υπόθεση 1391/2002/JMA [4], η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε λάβει τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει ότι οι γονείς παιδιών με SEN, τα οποία αποκλείονται από τα Ευρωπαϊκά Σχολεία λόγω του βαθμού αναπηρίας τους, δεν υποχρεούνται να συνεισφέρουν στις εκπαιδευτικές δαπάνες των παιδιών τους. Ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι, στις 6 Απριλίου 2006, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη σύσταση του Διαμεσολαβητή [5]. Αρκετά χρόνια αργότερα, και παρά τις συστάσεις αυτές, ο Διαμεσολαβητής σημειώνει με απογοήτευση ότι η Επιτροπή εξακολουθεί να συζητά την κατάσταση, προκειμένου να αξιολογήσει τις δημοσιονομικές επιπτώσεις στα θεσμικά όργανα.

68. Ο Διαμεσολαβητής γνωρίζει ότι, όπως παραδέχεται η ίδια η Επιτροπή, σημαντικός αριθμός παιδιών SEN που έγιναν δεκτά στα σχολεία αποσύρονται στη συνέχεια για άγνωστους λόγους. Πρόκειται για μια ανησυχητική εξέλιξη που μπορεί να υποδεικνύει τις ανεπάρκειες της προσέγγισης των Ευρωπαϊκών Σχολείων όσον αφορά την ένταξη των παιδιών με ΕΕΑ. Η Διαμεσολαβήτρια σημειώνει ότι η Επιτροπή έχει αναλάβει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τους λόγους για τις αποσύρσεις αυτές. Συμφώνησε να διερευνήσει και να αποσαφηνίσει το θέμα αυτό η ομάδα πολιτικής SEN που είναι αρμόδια για την ετήσια έκθεση.

69. Ο Διαμεσολαβητής εκφράζει την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι η Επιτροπή είναι πρόθυμη να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στη συζήτηση σχετικά με τη βελτίωση της πολιτικής SEN. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή ανέλαβε να εξετάσει προσεκτικά τις απαντήσεις που αναμένονται από το συμβούλιο επιθεωρητών σχετικά με σημαντικά ζητήματα, όπως τα ελάχιστα πρότυπα για το πιλοτικό έργο ενός κέντρου πόρων SEN και την περαιτέρω αξιολόγηση των μεθόδων διδασκαλίας χωρίς αποκλεισμούς.

70. Ο Διαμεσολαβητής γνωρίζει ότι ορισμένες πτυχές της πολιτικής των Ευρωπαϊκών Σχολείων για την ένταξη των παιδιών με ΕΕΑ εξακολουθούν να γίνονται αντιληπτές με ανησυχία από πολλούς πολίτες.  

71. Ο ρόλος των γονέων σε οποιεσδήποτε συζητήσεις με τα Σχολεία φαίνεται να έχει μεγάλη σημασία. Παρόλο που η Επιτροπή υπογράμμισε ότι δεν έχουν εξεταστεί αλλαγές όσον αφορά τη συμμετοχή των γονέων σε θέματα ΕΕΑ, πολλοί γονείς φαίνεται να ανησυχούν. Έχουν προτείνει ότι τα σχολεία θα πρέπει να εμπλέκουν τους γονείς σε μεγαλύτερο βαθμό. Αυτό θα μπορούσε να γίνει με τη δημιουργία ενός πρωτοκόλλου στο οποίο τα σχολεία θα αποδέχονται ότι οι επαφές με τους γονείς πρέπει να βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό, τη διαφάνεια και την εταιρική σχέση.

72. Ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι η επιμονή των Ευρωπαϊκών Σχολείων στην ένταξη δεν επαρκεί και ότι, ως εκ τούτου, θα πρέπει να στραφούν προς μια νέα πολιτική, βασισμένη στην ένταξη. Οι ενδιαφερόμενοι πολίτες πρότειναν ορισμένες βελτιώσεις στο θέμα αυτό, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης του αριθμού των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνουν τα σχολεία· ενίσχυση του ρόλου των καλύτερα καταρτισμένων συντονιστών SEN, ενίσχυση της θέσης που δίνεται στους γονείς· και/ή την εισαγωγή βέλτιστων πρακτικών.

73. Ο Διαμεσολαβητής εκφράζει την ικανοποίησή του για την απόφαση των Ευρωπαϊκών Σχολείων να αναπτύξουν ένα πιλοτικό σχέδιο που θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία ενός νέου κέντρου πόρων SEN. Ελπίζει ότι η Επιτροπή θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την εφαρμογή αυτής της πρωτοβουλίας, ώστε να μην υπολείπεται των προσδοκιών. Ένα από τα καθήκοντα που θα μπορούσε να αναλάβει το δοκιμαστικό σχέδιο θα ήταν να επανεξετάσει την υφιστάμενη κατάσταση, ώστε να αξιολογήσει κατά πόσον το πρόγραμμα SEN ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του κοινού και, εάν όχι, ποιες δράσεις θα ήταν αναγκαίες για τη διόρθωση των ελλείψεων που εντοπίστηκαν.

74. Ο Διαμεσολαβητής επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι πολλοί πολίτες διερωτώνται γιατί το θεσμικό όργανο δεν συμμετέχει πιο ενεργά στην πολιτική SEN των Ευρωπαϊκών Σχολείων. Παρόλο που πρόκειται για απόφαση που τελεί υπό τον τελικό έλεγχο των κρατών μελών, ο Διαμεσολαβητής πιστεύει ότι, σύμφωνα με τη γνώμη που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [6], η Επιτροπή θα πρέπει να προσπαθήσει να προσεγγίσει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη που συμμετέχουν στη διακυβέρνηση των Ευρωπαϊκών Σχολείων, με σκοπό την ενίσχυση του ρόλου της.

75. Τέλος, ο Διαμεσολαβητής επιθυμεί να επισημάνει ότι η μελλοντική ένταξη των παιδιών ΕΕΑ από τα Ευρωπαϊκά Σχολεία θα πρέπει να λαμβάνει δεόντως υπόψη τη σχετική υποχρέωση, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 24 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία [7]. Η Σύμβαση, η οποία εγκρίθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2006 (ψήφισμα A/RES/61/106), άνοιξε προς υπογραφή από όλα τα κράτη και τους οργανισμούς περιφερειακής ολοκλήρωσης στις 30 Μαρτίου 2007. Τέθηκε σε ισχύ στις 3 Απριλίου 2008. Τόσο τα κράτη μέλη της ΕΕ όσο και η Επιτροπή εξ ονόματος των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχουν ήδη υπογράψει αυτό το διεθνές μέσο. Η ορθή εφαρμογή της θα απαιτήσει από όλα τα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής, να καταβάλουν συντονισμένες προσπάθειες για τη μετάβαση προς μια εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς, η οποία δεν θα αποκλείει τα παιδιά με SEN από το γενικό εκπαιδευτικό σύστημα και η οποία θα παρέχει στους μαθητές με SEN την υποστήριξη που χρειάζονται για να αποκτήσουν επαρκή εκπαίδευση.

76. Όπως και με άλλες πτυχές της έρευνας ιδίας πρωτοβουλίας, ο Διαμεσολαβητής ελπίζει ότι, ανοίγοντας περαιτέρω δημόσια συζήτηση σχετικά με την ένταξη των παιδιών ΕΕΑ στα Ευρωπαϊκά Σχολεία, συνέβαλε στο να έρθει η φωνή των πολιτών με αναπηρία πιο κοντά στα θεσμικά όργανα της Ένωσης. Ο Διαμεσολαβητής ελπίζει επίσης ότι η πρωτοβουλία του θα βοηθήσει την Επιτροπή να επαναξιολογήσει ορισμένες από τις ενέργειές της στον τομέα αυτό, με σκοπό τη διόρθωσή τους, εάν χρειαστεί, και, με τον τρόπο αυτό, την καλύτερη εξυπηρέτηση όλων των ευρωπαίων πολιτών.

77. Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω διαπιστώσεων, ο Διαμεσολαβητής δεν θεωρεί αναγκαίο να συνεχίσει περαιτέρω τις έρευνές του κατά την παρούσα χρονική στιγμή. Ωστόσο, θα συνεχίσει να παρακολουθεί την κατάσταση με βάση τις καταγγελίες που υποβάλλουν οι πολίτες σχετικά με την ένταξη των παιδιών με SEN στα Ευρωπαϊκά Σχολεία και θα αναλάβει εκ νέου δράση όταν το απαιτεί η κατάσταση. 

78. Σε μια προσπάθεια να ενημερώσει όσο το δυνατόν περισσότερους πολίτες, ο Διαμεσολαβητής θα δημοσιεύσει στον ιστότοπό του την πλήρη έκδοση αυτής της έρευνας παρακολούθησης στα αγγλικά, καθώς και περίληψή της σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ.

Π. Νικηφόρος ΔΙΑΜΑΝΔΟΥΡΟΣ

Στρασβούργο, 9 Δεκεμβρίου 2008

 

---

 

[1] http://www.ombudsman.europa.eu/decision/en/03oi3.htm

[2] Αριθ. αναφοράς: 2003-D-4710-en-6. Το παρόν έγγραφο είναι διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο των Ευρωπαϊκών Σχολείων: http://www.eursc.org/SE/htmlEn/IndexEn_home.html.

[3] Ο κώδικας ορθής πρακτικής της ΕΕ είναι διαθέσιμος στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής:

http://ec.europa.eu/employment_social/soc-prot/disable/codehaen_en.htm

[4] http://www.ombudsman.europa.eu/special/pdf/en/021391.pdf

[5] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ειδική έκθεση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή μετά από καταγγελία κατά των Ευρωπαϊκών Σχολείων (αριθ. 1391/2002/JMA) (2005/2216(INI)).

[6] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 8ης Σεπτεμβρίου 2005 σχετικά με τις επιλογές για την ανάπτυξη του συστήματος των Ευρωπαϊκών Σχολείων (INI/2004/2237):

http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2005-0336+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN

[7] Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία:

http://www.un.org/disabilities/default.asp?id=259

«Άρθρο 24 - Εκπαίδευση

1. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες στην εκπαίδευση. Με σκοπό την πραγμάτωση αυτού του δικαιώματος χωρίς διακρίσεις και στη βάση των ίσων ευκαιριών, τα Συμβαλλόμενα Κράτη εξασφαλίζουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς αποκλεισμούς σε όλα τα επίπεδα και δια βίου μάθηση με στόχο:

•α. την πλήρη ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και του αισθήματος αξιοπρέπειας και αυτοεκτίμησης, καθώς και την ενίσχυση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των θεμελιωδών ελευθεριών και της ανθρώπινης πολυμορφίας·

•β. την ανάπτυξη από τα άτομα με αναπηρία της προσωπικότητας, των ταλέντων και της δημιουργικότητάς τους, καθώς και των διανοητικών και σωματικών ικανοτήτων τους, στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους·

•γ. Παροχή της δυνατότητας στα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν αποτελεσματικά σε μια ελεύθερη κοινωνία.

2. Κατά την άσκηση του δικαιώματος αυτού, τα Συμβαλλόμενα Κράτη διασφαλίζουν ότι:

•α. Τα άτομα με αναπηρία δεν αποκλείονται από το γενικό εκπαιδευτικό σύστημα λόγω αναπηρίας και τα παιδιά με αναπηρία δεν αποκλείονται από τη δωρεάν και υποχρεωτική πρωτοβάθμια εκπαίδευση ή από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση λόγω αναπηρίας·

•β. Τα άτομα με αναπηρία μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ποιοτική και δωρεάν πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς σε ισότιμη βάση με τους άλλους στις κοινότητες στις οποίες ζουν·

•γ. παρέχονται εύλογες προσαρμογές των απαιτήσεων του ατόμου·

•δ. Τα άτομα με αναπηρία λαμβάνουν την υποστήριξη που απαιτείται, στο πλαίσιο του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος, για τη διευκόλυνση της αποτελεσματικής εκπαίδευσής τους·

•ε. Παρέχονται αποτελεσματικά εξατομικευμένα μέτρα στήριξης σε περιβάλλοντα που μεγιστοποιούν την ακαδημαϊκή και κοινωνική ανάπτυξη, σύμφωνα με τον στόχο της πλήρους ένταξης.

3. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη επιτρέπουν στα άτομα με αναπηρίες να μαθαίνουν δεξιότητες ζωής και κοινωνικής ανάπτυξης για να διευκολύνουν την πλήρη και ισότιμη συμμετοχή τους στην εκπαίδευση και ως μέλη της κοινότητας. Για το σκοπό αυτό, τα Συμβαλλόμενα Κράτη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων:

•α. Διευκόλυνση της εκμάθησης Braille, εναλλακτικών σεναρίων, επαυξητικών και εναλλακτικών τρόπων, μέσων και μορφών δεξιοτήτων επικοινωνίας και προσανατολισμού και κινητικότητας, και διευκόλυνση της υποστήριξης και καθοδήγησης από ομοτίμους·

•β. Διευκόλυνση της εκμάθησης της νοηματικής γλώσσας και προώθηση της γλωσσικής ταυτότητας της κοινότητας των κωφών·

•γ. Διασφάλιση ότι η εκπαίδευση των τυφλών, κωφών ή κωφών τυφλών ατόμων, και ιδίως των παιδιών, παρέχεται στις πλέον κατάλληλες γλώσσες και τρόπους και μέσα επικοινωνίας για το άτομο, καθώς και σε περιβάλλοντα που μεγιστοποιούν την ακαδημαϊκή και κοινωνική ανάπτυξη.

4. Προκειμένου να συμβάλουν στη διασφάλιση της άσκησης αυτού του δικαιώματος, τα Συμβαλλόμενα Κράτη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την πρόσληψη εκπαιδευτικών, συμπεριλαμβανομένων των εκπαιδευτικών με αναπηρίες, οι οποίοι είναι ειδικευμένοι στη νοηματική γλώσσα ή/και τη γραφή Μπράιγ, και για την κατάρτιση επαγγελματιών και προσωπικού που εργάζονται σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Η κατάρτιση αυτή περιλαμβάνει την ευαισθητοποίηση σχετικά με την αναπηρία και τη χρήση κατάλληλων επαυξητικών και εναλλακτικών τρόπων, μέσων και μορφών επικοινωνίας, εκπαιδευτικών τεχνικών και υλικού για την υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία.

5. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη διασφαλίζουν ότι τα άτομα με αναπηρίες είναι σε θέση να έχουν πρόσβαση στη γενική τριτοβάθμια εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση, την εκπαίδευση ενηλίκων και τη δια βίου μάθηση, χωρίς διακρίσεις και σε ίση βάση με τους άλλους. Για το σκοπό αυτό, τα Συμβαλλόμενα Κράτη εξασφαλίζουν την παροχή εύλογων προσαρμογών στα άτομα με αναπηρίες.»