Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,

Στις 19 Δεκεμβρίου 2023 περάτωσα την ανωτέρω έρευνα, εκφράζοντας την ικανοποίησή μου για τη δέσμευσή σας να δώσετε εντολή στη διοίκηση της Επιτροπής να αξιολογήσει τον κίνδυνο έκθεσης στην καπνοβιομηχανία.[1] Με την παρούσα επιστολή θα ήθελα να τονίσω τα σημεία που πιστεύω ότι είναι σημαντικά για τους γενικούς διευθυντές, τους προϊσταμένους υπηρεσιών και τους προϊσταμένους γραφείων, τα οποία πρέπει να λαμβάνουν υπόψη κατά τη διενέργεια της εν λόγω αξιολόγησης.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η κατανάλωση καπνού αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την υγεία που μπορεί να αποφευχθεί. Περίπου το 50% των καπνιστών πεθαίνουν πρόωρα.[2] Τόσο η ΕΕ όσο και τα κράτη μέλη της είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης-πλαισίου του ΠΟΥ για τον έλεγχο του καπνού (ΣΠΕΚ).[3] Μεταξύ των υποχρεώσεων που ορίζονται στη ΣΠΕΚ, το άρθρο 5 παράγραφος 3 απαιτεί από την ΕΕ να προστατεύει τις πολιτικές της για τη δημόσια υγεία από «εμπορικά και άλλα κατεστημένα συμφέροντα της καπνοβιομηχανίας». Ως εκ τούτου, τα συμβαλλόμενα μέρη της ΣΠΕΚ πρέπει να περιορίσουν τις αλληλεπιδράσεις τους με τους εκπροσώπους της καπνοβιομηχανίας σε εκείνες που είναι απολύτως αναγκαίες για τη ρύθμιση του τομέα.

Μολονότι το άρθρο 5 παράγραφος 3 επικεντρώνεται στη δημόσια υγεία, ο ΠΟΥ διευκρίνισε στη συνέχεια, στις κατευθυντήριες γραμμές του 2008 για την εφαρμογή του άρθρου 5 παράγραφος 3 [4], ότι «η παρέμβαση της καπνοβιομηχανίας (...) καλύπτει διάφορους τομείς πολιτικής για τον έλεγχο του καπνού». Οι κατευθυντήριες γραμμές τονίζουν επίσης ότι, όταν πραγματοποιούνται αλληλεπιδράσεις, είναι ζωτικής σημασίας να διεξάγονται με διαφάνεια. Αυτό συνεπάγεται, για παράδειγμα, δημόσιες ακροάσεις, δημόσια ανακοίνωση αλληλεπιδράσεων, καθώς και δημοσιοποίηση τυχόν πρακτικών συνεδριάσεων.

Η ανωτέρω έρευνα κατέδειξε ότι πολλές υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν συναντήσεις με εκπροσώπους συμφερόντων στον τομέα του καπνού κατά την περίοδο που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής (2020/2021). Σε αυτά περιλαμβάνονται τα τμήματα Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (ΓΔ AGRI), Δράσης για το Κλίμα (ΓΔ CLIMA), Περιβάλλοντος (ΓΔ ENV), Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών και Ένωσης Κεφαλαιαγορών (ΓΔ FISMA), Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ (ΓΔ GROW), Κινητικότητας και Μεταφορών (ΓΔ MOVE), Γειτονίας και Διεύρυνσης (ΓΔ NEAR), Εμπορίου (ΓΔ TRADE), καθώς και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF).

Η έρευνα κατέδειξε επίσης ότι οι συναντήσεις αυτές δεν πραγματοποιήθηκαν μόνο με ανώτερους υπαλλήλους της Επιτροπής (επιτρόπους, προϊσταμένους ιδιαίτερων γραφείων και γενικούς διευθυντές), αλλά και με υπαλλήλους σε χαμηλότερα επίπεδα. Αυτό καταδεικνύει ένα κενό στο ισχύον πλαίσιο διαφάνειας της Επιτροπής έναντι της καπνοβιομηχανίας, όπου δεν υπάρχει απαίτηση προορατικής δημοσιοποίησης της ύπαρξης και/ή των πρακτικών των εν λόγω αλληλεπιδράσεων, εκτός εάν αυτές αφορούν τη ΓΔ SANTE ή τη ΓΔ TAXUD. Μολονότι εξακολουθεί να είναι δυνατή η αίτηση πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα που σχετίζονται με τις εν λόγω συνεδριάσεις, αυτό είναι σχεδόν αδύνατο εάν το κοινό δεν γνωρίζει ότι πραγματοποιήθηκε η συνεδρίαση.

Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η καπνοβιομηχανία να επιδιώξει να ασκήσει πιέσεις σε διάφορα τμήματα της Επιτροπής, καθώς άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής καθίστανται λιγότερο δεκτικές στις απαιτήσεις της, είναι ζωτικής σημασίας να εφαρμόζονται προορατικές απαιτήσεις διαφάνειας σε όλες τις υπηρεσίες και σε όλα τα επίπεδα προσωπικού.

Τέλος, από την έρευνα προέκυψε ότι δεν φαίνεται να υπάρχουν πρακτικά για ορισμένες συναντήσεις υπαλλήλων της Επιτροπής με εκπροσώπους συμφερόντων στον τομέα του καπνού. Για ορισμένες άλλες συνεδριάσεις, τα πρακτικά δεν παρέχουν ουσιαστική περιγραφή του περιεχομένου της συνεδρίασης και, ως εκ τούτου, δεν καταγράφουν τα κύρια σημεία συζήτησης και τα αποτελέσματα των εν λόγω συνεδριάσεων. Η ουσιαστική τήρηση αρχείων αποτελεί προϋπόθεση για τη διαφάνεια. Για να λογοδοτήσουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ για τις ενέργειές τους, πρέπει πρώτα να τηρούν αρχεία των εν λόγω ενεργειών.

Η τελική απόφαση στην υπόθεση OI/6/2021/KR περιλαμβάνει περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με τα θέματα αυτά.

Θα ήμουν ευτυχής να ακούσω το αποτέλεσμα της αξιολόγησης που ζητήσατε, όταν θα είναι διαθέσιμο.

Σε περίπτωση που οι υπηρεσίες σας χρειαστούν διευκρινίσεις, μπορούν να επικοινωνήσουν με τον κ. Koen Roovers.

Με εκτίμηση,

Emily O'Reilly
Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια

Στρασβούργο, 29/01/2024

[1] Βλέπε: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/179448.

[2] Βλέπε: https://health.ec.europa.eu/tobacco/overview_en.

[3] Βλέπε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ%3AJOL_2004_213_R_NS005.

[4] Βλέπε: https://fctc.who.int/publications/m/item/guidelines-for-implementation-of-article-5.3.