Ιστορικό

1. Η παρούσα υπόθεση αφορά αίτηση πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα την οποία υπέβαλε ο καταγγέλλων, μια ομάδα οργανώσεων, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο καταγγέλλων ζήτησε πρόσβαση, μεταξύ άλλων εγγράφων, στα σχέδια της τελικής έκθεσης εκτίμησης επιπτώσεων σχετικά με την έμμεση αλλαγή της χρήσης γης που σχετίζεται με τα βιοκαύσιμα (ILUC)[1], στα παραρτήματά της και στη σχετική αλληλογραφία και περιλήψεις. Τα έγγραφα αυτά καταρτίστηκαν στο πλαίσιο της πρότασης της Επιτροπής για τροποποιήσεις της ισχύουσας οδηγίας για την ποιότητα των καυσίμων [2] και της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας [3].

2. Η Επιτροπή χορήγησε πρόσβαση σε ορισμένα από τα ζητούμενα έγγραφα και αρνήθηκε την πρόσβαση σε ορισμένα άλλα έγγραφα βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 3 του κανονισμού 1049/2001 [4] (το οποίο επιτρέπει σε ένα θεσμικό όργανο να αρνηθεί την πρόσβαση σε ένα έγγραφο εάν η δημοσιοποίησή του θα έθιγε σοβαρά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων του θεσμικού οργάνου).

3. Ο καταγγέλλων υπέβαλε αργότερα δύο ακόμη αιτήσεις πρόσβασης στα ίδια έγγραφα, οι οποίες απορρίφθηκαν αμφότερες από την Επιτροπή.

4. Δεδομένου ότι δεν ήταν ικανοποιημένη με την απάντηση της Επιτροπής, η καταγγέλλουσα υπέβαλε καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή τον Απρίλιο του 2015. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή κακώς αρνήθηκε την πρόσβαση σε οκτώ από τα ζητηθέντα έγγραφα. Ο Διαμεσολαβητής κίνησε έρευνα σχετικά με την καταγγελία ^[5].

Άρνηση πρόσβασης σε οκτώ από τα ζητηθέντα έγγραφα

Η πρόταση του Διαμεσολαβητή για λύση

5. Τον Δεκέμβριο του 2016, λαμβάνοντας υπόψη τα επιχειρήματα και τις απόψεις που προέβαλαν τα μέρη, η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε πρόταση λύσης στην Επιτροπή. Η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε ότι, τον Σεπτέμβριο του 2015, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν την οδηγία για την έμμεση αλλαγή της χρήσης γης (οδηγία (ΕΕ) 2015/1513 [6]). Η εν λόγω οδηγία βασίστηκε στη νομοθετική πρόταση της Επιτροπής στην οποία επισυνάφθηκε η έκθεση εκτίμησης επιπτώσεων, τα σχέδια της οποίας αποτελούν αντικείμενο της παρούσας υπόθεσης.

6. Ο Διαμεσολαβητής επισήμανε ότι σε παρόμοια υπόθεση που είχε παραπεμφθεί στο Γενικό Δικαστήριο [7], μετά την έκδοση της αναθεωρημένης οδηγίας (και πριν από την έκδοση της απόφασης του Δικαστηρίου), η Επιτροπή αποφάσισε να επιτρέψει την πρόσβαση στα σχέδια της έκθεσης εκτίμησης επιπτώσεων που εκπονήθηκε στο πλαίσιο της πρότασης της Επιτροπής για αναθεώρηση της εν λόγω οδηγίας. Η Διαμεσολαβήτρια έκρινε ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να υιοθετήσει την ίδια προσέγγιση στην παρούσα υπόθεση. Ως εκ τούτου, πρότεινε «δεδομένου ότι η οδηγία 2015/1513 έχει πλέον εκδοθεί, η Επιτροπή να χορηγήσει στο κοινό πρόσβαση στα επτά [[8]] εναπομένοντα ζητηθέντα έγγραφα».

7. Η Επιτροπή διαφώνησε με την προτεινόμενη λύση. Υποστήριξε ότι ο Διαμεσολαβητής δεν αμφισβήτησε ότι η απόφασή του να αρνηθεί την πρόσβαση στα ζητηθέντα έγγραφα ήταν νομικώς και πραγματικώς ορθή κατά τον χρόνο που ελήφθη. Επομένως, δεν υπήρξε κακοδιοίκηση στη συμπεριφορά της Επιτροπής. Η Επιτροπή δεν συμφώνησε ότι θα έπρεπε να λάβει υπόψη τις νέες περιστάσεις στο στάδιο αυτό. Ωστόσο, δήλωσε στη συνέχεια ότι εναπόκειται στον καταγγέλλοντα να υποβάλει νέα αίτηση πρόσβασης σε έγγραφα υπό το πρίσμα των νέων περιστάσεων, εφόσον το επιθυμεί [9]. Ως εκ τούτου, κάλεσε τον καταγγέλλοντα να το πράξει.

8. Τον Ιούλιο του 2017, ο καταγγέλλων ενημέρωσε τη Διαμεσολαβήτρια ότι, μετά από νέα αίτηση πρόσβασης σε έγγραφα, η Επιτροπή του διαβίβασε τα υπόλοιπα επτά ζητηθέντα έγγραφα. Ο καταγγέλλων εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του στον Διαμεσολαβητή, αλλά δήλωσε ότι η υπόθεση μπορεί πλέον να τεθεί στο αρχείο.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή μετά την πρόταση λύσης

9. Η Διαμεσολαβήτρια αξιοποιεί την ευκαιρία αυτή για να τονίσει εκ νέου ότι οι διαδικασίες της δεν είναι ανάλογες με τις δικαστικές διαδικασίες, όπου το μόνο υπό εξέταση ζήτημα (σε υπόθεση πρόσβασης σε έγγραφα) θα ήταν αν η αρχική απόφαση του θεσμικού οργάνου περί άρνησης πρόσβασης ήταν έγκυρη. Αντιθέτως, ο Διαμεσολαβητής έχει κάθε δικαίωμα να ζητήσει από ένα θεσμικό όργανο να λάβει επίσης υπόψη, όταν απαντά σε πρόταση λύσης του Διαμεσολαβητή, νέα επιχειρήματα ως προς τους λόγους για τους οποίους ένα έγγραφο πρέπει να δημοσιοποιηθεί. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν επιχειρήματα σχετικά με νέες περιστάσεις που έχουν ως αποτέλεσμα τη μη εφαρμογή μιας προηγουμένως εφαρμοστέας εξαίρεσης από την κοινοποίηση [10]. Αυτό δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι συνεπάγεται οποιαδήποτε κριτική της αρχικής απόφασης.

10. Μια πιο εποικοδομητική προσέγγιση, λαμβάνοντας υπόψη το πέρασμα του χρόνου και τις μεταβαλλόμενες συνθήκες, αντί μιας γραφειοκρατικής και νομικίστικης προσέγγισης, που απαιτεί ένα νέο αίτημα με πανομοιότυπους όρους με αυτό που έχει ήδη υποβληθεί, θα εξυπηρετούσε καλύτερα τους πολίτες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα επιδείξει υψηλότερο επίπεδο ευαισθητοποίησης και φιλικότητας προς τους πολίτες, σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής διοίκησης.

11. Δεδομένου ότι η Επιτροπή έχει πλέον κοινοποιήσει τα ζητηθέντα έγγραφα και ότι ο καταγγέλλων ζήτησε από τον Διαμεσολαβητή να θέσει την υπόθεση στο αρχείο, δεν δικαιολογούνται περαιτέρω έρευνες σχετικά με την καταγγελία.

Συμπέρασμα

Με βάση την έρευνα σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, ο Διαμεσολαβητής την περατώνει με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Καμία περαιτέρω έρευνα σχετικά με την καταγγελία δεν είναι δικαιολογημένη.

Ο καταγγέλλων και η Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 04/10/2017

[1] Η παραγωγή βιοκαυσίμων πραγματοποιείται συνήθως σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις που χρησιμοποιούνταν προηγουμένως για άλλους γεωργικούς σκοπούς, όπως η καλλιέργεια τροφίμων ή ζωοτροφών. Δεδομένου ότι αυτή η γεωργική παραγωγή εξακολουθεί να είναι αναγκαία, μπορεί να μετατοπιστεί εν μέρει σε προηγουμένως μη καλλιεργήσιμες εκτάσεις, όπως χορτολιβαδικές εκτάσεις και δάση. Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως έμμεση αλλαγή χρήσης γης (ILUC). Η έμμεση αλλαγή της χρήσης γης ενέχει τον κίνδυνο να αναιρέσει τη μείωση των αερίων θερμοκηπίου που προκύπτει από την αύξηση των βιοκαυσίμων, διότι οι χορτολιβαδικές εκτάσεις και τα δάση απορροφούν συνήθως υψηλά επίπεδα CO2. Με τη μετατροπή αυτών των τύπων γης σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, τα επίπεδα του ατμοσφαιρικού CO2 μπορεί να αυξηθούν.

[2] Οδηγία 98/70/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 1998, σχετικά με την ποιότητα των καυσίμων βενζίνης και ντίζελ και την τροποποίηση της οδηγίας 93/12/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 1998, L 350, σ. 58).

[3] Οδηγία 2009/28/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, σχετικά με την προώθηση

σχετικά με τη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την τροποποίηση και τη συνακόλουθη κατάργηση των οδηγιών

2001/77/ΕΚ και 2003/30/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 140, σ. 16).

[4] Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43).

[5] Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το ιστορικό της καταγγελίας, τα επιχειρήματα των μερών και την έρευνα του Διαμεσολαβητή, ανατρέξτε στο πλήρες κείμενο της πρότασης του Διαμεσολαβητή για λύση,

 διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/cases/solution.faces/en/84306/html.bookmark

[6] Οδηγία (ΕΕ) 2015/1513 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, για την τροποποίηση της οδηγίας 98/70/ΕΚ σχετικά με την ποιότητα των καυσίμων βενζίνης και ντίζελ και για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/28/ΕΚ σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΕΕ 2015, L 239, σ. 1).

[7] Βλ. διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου της 3ης Σεπτεμβρίου 2015, Philip Morris Benelux κατά Επιτροπής, T-520/13, ECLI:EU:T:2015:702.

[8] Η Επιτροπή ενημέρωσε τον καταγγέλλοντα ότι ένα από τα ζητηθέντα έγγραφα (ανταλλαγή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου) δεν υπήρχε πλέον, δεδομένου ότι δεν είχε αρχειοθετηθεί. Ζήτησε συγγνώμη για το λάθος της.

[9] Η Επιτροπή παρέπεμψε στην απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Ιανουαρίου 2010 στην υπόθεση C-362/08 P, Internationaler Hilfsfonds κατά Επιτροπής, ECLI:EU:C:2010:40. Το Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 57, ότι: «ένα πρόσωπο μπορεί να ζητήσει εκ νέου πρόσβαση σε έγγραφα στα οποία του έχει προηγουμένως απαγορευθεί η πρόσβαση. Η αίτηση αυτή απαιτεί από το οικείο θεσμικό όργανο να εξετάσει αν η προγενέστερη άρνηση προσβάσεως εξακολουθεί να δικαιολογείται υπό το πρίσμα της μεταβολής της νομικής ή πραγματικής καταστάσεως που έλαβε χώρα εν τω μεταξύ.»

[10] Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι όταν ο Διαμεσολαβητής υποβάλλει πρόταση για λύση, αυτό δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι έχει λάβει την προκαταρκτική άποψη ότι η συμπεριφορά του οικείου θεσμικού οργάνου ισοδυναμεί με κακοδιοίκηση. Μια πρόταση λύσης θα πρέπει να θεωρείται ως ευκαιρία για το οικείο θεσμικό όργανο να καταργήσει το επίμαχο ζήτημα χωρίς ο Διαμεσολαβητής να έχει λάβει θέση σχετικά με το κατά πόσον έχει σημειωθεί κακοδιοίκηση.