▪ Ιστορικό

1. Στις 18 Δεκεμβρίου 2014, η Επιτροπή δημοσίευσε δελτίο Τύπου στο οποίο αναφέρεται ότι «[τ]ην ημέρα, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jean-Claude Juncker, διόρισε τον Δρ Edmund Stoiber ως ειδικό σύμβουλο για τη βελτίωση της νομοθεσίας»^[1] (εφεξής «ο ειδικός σύμβουλος [2]» ή «το εν λόγω πρόσωπο»). Την ίδια ημέρα, το εν λόγω πρόσωπο είχε συνάντηση με τον Πρόεδρο της Επιτροπής κ. Juncker και τον Αντιπρόεδρο κ. Timmermans, η οποία αποτέλεσε αντικείμενο σύντομου βιντεοκλίπ που αναρτήθηκε στον ιστότοπο της Επιτροπής ^[3].

2. Την ίδια ημέρα, οι καταγγέλλοντες, οι Φίλοι της Γης Ευρώπης (FoEE) και το Παρατηρητήριο Εταιρικής Ευρώπης (CEO) ζήτησαν δημόσια πρόσβαση i) στην ένορκη δήλωση του Ειδικού Συμβούλου ότι δεν είχε συγκρούσεις συμφερόντων, ii) στη δήλωση δραστηριοτήτων του και iii) στη «δήλωση διαβεβαίωσης» του Προέδρου Juncker ότι ο Ειδικός Σύμβουλος δεν είχε συγκρούσεις συμφερόντων. Σύμφωνα με τους κανόνες της Επιτροπής (που περιγράφονται κατωτέρω), τα τρία αυτά έγγραφα πρέπει να υποβάλλονται μαζί με την αίτηση διορισμού ειδικού συμβούλου. Οι καταγγέλλοντες ρώτησαν επίσης αν ο ειδικός σύμβουλος πληρώθηκε και ποια μέτρα είχαν ληφθεί για να διασφαλιστεί ότι δεν αντιμετώπιζε σύγκρουση συμφερόντων, ιδίως σε σχέση με τα καθήκοντά του ως προέδρου των γνωμοδοτικών συμβουλίων δύο μεγάλων εταιρειών.

3. Στις 7 Ιανουαρίου 2015, ο Ειδικός Σύμβουλος υπέγραψε «Δήλωση περί μη σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ των καθηκόντων του Ειδικού Συμβούλου της Επιτροπής και άλλων δραστηριοτήτων»(Παράρτημα 1 των κανόνων της Επιτροπής), καθώς και «Δήλωση δραστηριοτήτων για την άσκηση των καθηκόντων του Ειδικού Συμβούλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής»(Παράρτημα 2 των κανόνων της Επιτροπής). Στην τελευταία δήλωση, ο ειδικός σύμβουλος ανέφερε τις θέσεις του ως προέδρου των γνωμοδοτικών συμβουλίων δύο εταιρειών, καθώς και τη θέση του ως μέλους των εποπτικών συμβουλίων τεσσάρων οντοτήτων που ελέγχονται από τη Nürnberger, έναν μεγάλο ασφαλιστικό όμιλο (εφεξής ο ασφαλιστικός όμιλος), καθώς και διάφορες άλλες θέσεις που κατείχε στη χώρα καταγωγής του.

4. Στις 2 Φεβρουαρίου 2015, ο ειδικός σύμβουλος επικαιροποίησε τη δήλωση δραστηριοτήτων του αναφέροντας τη θέση του ως προέδρου της συμβουλευτικής επιτροπής τράπεζας.

5. Στις 9 Φεβρουαρίου 2015, ολοκληρώθηκε η «δήλωση αξιοπιστίας του Προέδρου Jean-Claude Juncker σχετικά με τη μη σύγκρουση συμφερόντων ενόψει του διορισμού του Δρ Edmund Stoiber ως ειδικού συμβούλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής». Αυτή ήταν η επιλογή Β του τυποποιημένου υποδείγματος (παράρτημα 4 των κανόνων της Επιτροπής) και αναγνώρισε «ότι ενδέχεται να υπάρχει κίνδυνος για την καλή φήμη της Επιτροπής λόγω των δραστηριοτήτων του Δρ Stoiber για (επωνυμία εταιρειών)». Η δήλωση της Assurance πρόσθεσε: «Ο κίνδυνος μπορεί να μειωθεί επαρκώς με τη διασφάλιση ότι ο Δρ Stoiber, υπό την ιδιότητά του ως Ειδικού Συμβούλου, δεν ασχολείται με θέματα που αφορούν [τις σχετικές εταιρείες]».  

6. Στις 11 Φεβρουαρίου 2015, απαντώντας στο αίτημα των καταγγελλόντων για πρόσβαση του κοινού, η Επιτροπή δημοσιοποίησε και τα τέσσερα προαναφερθέντα έγγραφα στους καταγγέλλοντες.

7. Στις 16 Φεβρουαρίου 2015, η Επιτροπή ενημέρωσε τους καταγγέλλοντες ότι ο ειδικός σύμβουλος δεν θα πληρωνόταν. Όσον αφορά την αποφυγή κάθε κινδύνου σύγκρουσης συμφερόντων, η Επιτροπή παρέπεμψε στη δήλωση αξιοπιστίας της 9ης Φεβρουαρίου 2015 και δήλωσε ότι θα διασφαλίσει ότι ο ειδικός σύμβουλος δεν θα ασχοληθεί με θέματα που αφορούν τις σχετικές εταιρείες κατά τη συνεργασία του με την Επιτροπή. Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι ο ειδικός σύμβουλος δεν είχε επιχειρησιακά ή διαχειριστικά καθήκοντα με τις εν λόγω εταιρείες.

8. Στις 4 Μαρτίου 2015, το Σώμα των Επιτρόπων διόρισε το εν λόγω πρόσωπο και διάφορα άλλα πρόσωπα ως ειδικούς συμβούλους [4] (από τις 5 Μαρτίου 2015 έως τις 31 Μαρτίου 2016).

9. Στις 25 Μαΐου 2015, οι καταγγέλλοντες απηύθυναν επιστολή στην Επιτροπή ισχυριζόμενοι ότι, σε αντίθεση με τους ισχύοντες κανόνες, τα τέσσερα έγγραφα σχετικά με τον διορισμό του ειδικού συμβούλου είχαν συνταχθεί και υπογραφεί μετά τον διορισμό του. Οι καταγγέλλοντες ρώτησαν γιατί η Επιτροπή περίμενε, μέχρι τη δημόσια ανακοίνωση του διορισμού, να ελέγξει τη θέση σχετικά με πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων. Υποστήριξαν ότι η προηγούμενη ανακοίνωση εμπόδιζε την Επιτροπή να διενεργήσει αμερόληπτη και κριτική αξιολόγηση. Οι καταγγέλλοντες ζήτησαν επίσης από την Επιτροπή να επανεξετάσει την εκτίμησή της σχετικά με το κατά πόσον ο ειδικός σύμβουλος αντιμετώπιζε σύγκρουση συμφερόντων.

10. Στις 12 Ιουνίου 2015, ο Γενικός Γραμματέας της Επιτροπής απάντησε στους καταγγέλλοντες ότι, μολονότι ο διορισμός του ειδικού συμβούλου ανακοινώθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2014, η διοικητική διαδικασία ολοκληρώθηκε μόλις στις 4 Μαρτίου 2015 με απόφαση του Σώματος των Επιτρόπων. Ο Γενικός Γραμματέας επισήμανε ότι τα εν λόγω τέσσερα έγγραφα είχαν καταρτισθεί πριν από την απόφαση του συλλογικού οργάνου σχετικά με τον διορισμό των ειδικών συμβούλων.

11. Στις 3 Σεπτεμβρίου 2015, οι καταγγέλλοντες απευθύνθηκαν στον Διαμεσολαβητή.

▪ Οι σχετικοί νομικοί κανόνες

12. Τα σημεία 5 και 6 των «Κανόνων για τους ειδικούς συμβούλους της Επιτροπής» [5] («Κανόνες της Επιτροπής») προβλέπουν τα εξής:

"5. Επιλογή και ορισμός ειδικών συμβούλων

Κάθε μέλος της Επιτροπής που επιθυμεί να προσλάβει ειδικό σύμβουλο πρέπει να ενημερώσει εγγράφως τη ΓΔ ADMIN [νυν ΓΔ Ανθρωπίνων Πόρων και Ασφάλειας - ΓΔ HR] εντός της ταχθείσας προθεσμίας (Ιανουάριος κάθε έτους), αναφέροντας τα καθήκοντα που πρέπει να εκτελεστούν, τον αναμενόμενο αριθμό ημερών εργασίας και εκτίμηση των πιστώσεων αποστολών, ... Επιπλέον, κατά τον διορισμό ενός συμβούλου, κάθε μέλος της Επιτροπής πρέπει να διασφαλίζει ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των μελλοντικών καθηκόντων του ειδικού συμβούλου του και τυχόν εξωτερικών δραστηριοτήτων του. Επομένως, κάθε αίτηση διορισμού ειδικού συμβούλου που υποβάλλεται στη ΓΔ ADMIN πρέπει να συνοδεύεται από τα ακόλουθα τρία έγγραφα:

• ένορκες δηλώσεις και δηλώσεις δραστηριοτήτων του ειδικού συμβούλου (έντυπα που επισυνάπτονται στο παράρτημα): οι μελλοντικοί ειδικοί σύμβουλοι πρέπει να υπογράψουν υπεύθυνη δήλωση (ένορκη δήλωση) στην οποία να δηλώνεται ότι γνωρίζουν τα σχετικά άρθρα του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης (άρθρα 11 και 11α) και ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων με τα καθήκοντα που πρόκειται να αναλάβουν. Πρέπει επίσης να συμπληρώνουν και να υπογράφουν δήλωση δραστηριοτήτων, την οποία η ΓΔ ADMIN θα ελέγχει εξ ονόματος της αρμόδιας για τη σύναψη συμβάσεων πρόσληψης αρχής (ΑΣΣΠΑ), πριν από την ανάληψη των καθηκόντων τους, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων·

• δήλωση αξιοπιστίας του μέλους της Επιτροπής (υπόδειγμα που επισυνάπτεται στο παράρτημα): βάσει των δηλώσεων που λαμβάνονται, τα αρμόδια μέλη της Επιτροπής πρέπει να διαπιστώνουν ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων όσον αφορά τους ειδικούς συμβούλους που έχουν επιλέξει και πρέπει να επιβεβαιώνουν τις αιτήσεις διορισμού τους.

Στη συνέχεια, η ΓΔ ADMIN ελέγχει ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των μελλοντικών καθηκόντων του ειδικού συμβούλου και τυχόν εξωτερικών δραστηριοτήτων βάσει των εγγράφων που παρέχουν τα μέλη της Επιτροπής. Μπορεί να ζητηθεί από τους ειδικούς συμβούλους να παράσχουν περαιτέρω πληροφορίες για τον σκοπό αυτό. Οι πληροφορίες αυτές διαβιβάζονται στα ενδιαφερόμενα μέλη της Επιτροπής για να τα βοηθήσουν να λάβουν τελική απόφαση σχετικά με την αίτησή τους για διορισμό. Η ΓΔ ADMIN ενημερώνει το μέλος της Επιτροπής που είναι αρμόδιο για το προσωπικό και τη διοίκηση σχετικά με το αποτέλεσμα αυτού του ελέγχου. (...)«

6. Ορισμός και διορισμός ειδικών συμβούλων

«Αφού ζήτησε τη γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας και της ΓΔ BUDG και αφού ενημέρωσε δεόντως την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή, η Επιτροπή, μετά από πρόταση του αρμόδιου για το προσωπικό και τη διοίκηση Αντιπροέδρου, σε συμφωνία με τον Πρόεδρο, διορίζει στην αρχή κάθε έτους (τέλη Μαρτίου) αμειβόμενους και μη αμειβόμενους ειδικούς συμβούλους με προφορική διαδικασία (διοικητικά και δημοσιονομικά θέματα) και αναθέτει στη ΓΔ ADMIN να προβεί στον διορισμό τους. ...

Μόλις οριστούν οι ειδικοί σύμβουλοι, η ΓΔ ADMIN καταρτίζει σχέδιο σύμβασης (τυποποιημένη σύμβαση) για κάθε ειδικό σύμβουλο ... Η εκτέλεση των συμβάσεων δεν μπορεί να αρχίσει πριν από την υπογραφή τους από την ΑΣΣΠΑ.

Μετά την έγκριση του διορισμού τους, αναρτάται στον ιστότοπο Europa της Επιτροπής κατάλογος των ειδικών συμβούλων, μαζί με τις ένορκες δηλώσεις τους και το βιογραφικό τους σημείωμα (το οποίο δεν πρέπει να περιέχει πληροφορίες ιδιωτικού χαρακτήρα, όπως οικογενειακή κατάσταση, ιδιωτική διεύθυνση κ.λπ.)»(η υπογράμμιση δική μου).

▪ Η έρευνα

13. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την καταγγελία και εντόπισε τους ακόλουθους ισχυρισμούς και ισχυρισμούς:

Ισχυρισμός:

Η Επιτροπή δεν τήρησε τους κανόνες της σχετικά με τους ειδικούς συμβούλους (ιδίως τα σημεία 5 και 6) κατά τον διορισμό του εν λόγω προσώπου ως ειδικού συμβούλου του προέδρου της Επιτροπής.

Αιτήσεις:

1) Η Επιτροπή θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι η αδράνειά της ισοδυναμούσε με κακοδιοίκηση και να θέσει σε εφαρμογή μέτρα για να διασφαλίσει ότι δεν θα επαναληφθούν παραβιάσεις των κανόνων της για τους ειδικούς συμβούλους.

2) Η Επιτροπή θα πρέπει να αποσαφηνίσει τον τρόπο με τον οποίο θα ελαχιστοποιήσει κάθε πιθανή σύγκρουση συμφερόντων που προκύπτει από τις τρέχουσες θέσεις του ειδικού συμβούλου σε ασφαλιστική εταιρεία.

14. Στις 21 Οκτωβρίου 2015, η Διαμεσολαβήτρια εξέτασε τον φάκελο της Επιτροπής σχετικά με τον διορισμό του ειδικού συμβούλου, συμπεριλαμβανομένων ιδίως των εγγράφων σχετικά με την αξιολόγηση του φακέλου του ειδικού συμβούλου από τη ΓΔ HR. Την 1η Δεκεμβρίου 2015, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από την Επιτροπή να απαντήσει στην καταγγελία και, ειδικότερα, να εξετάσει τα ακόλουθα τρία σημεία:

i) πρώτον, δεδομένου ότι η απόφαση για τον διορισμό του ειδικού συμβούλου ελήφθη στις 4 Μαρτίου 2015 από το Σώμα των επιτρόπων, θα μπορούσε η Επιτροπή να συμβιβάσει την απόφαση αυτή με το ανακοινωθέν Τύπου της 18ης Δεκεμβρίου 2014, στο οποίο αναφερόταν ότι «[τ]ην ημέρα αυτή, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jean-Claude Juncker, διόρισε τον Δρ Edmund Stoiber ως ειδικό σύμβουλο για τη βελτίωση της νομοθεσίας»;

ii) δεύτερον, η δήλωση δραστηριοτήτων του ειδικού συμβούλου της 7ης Ιανουαρίου 2015 ανέφερε ότι ήταν μέλος των εποπτικών συμβουλίων τεσσάρων χωριστών οντοτήτων που ελέγχονται από τον ασφαλιστικό όμιλο. Δεδομένου ότι είναι απαραίτητο να αποφευχθεί οποιαδήποτε σύγκρουση ή η εμφάνισή της , η Επιτροπή κλήθηκε να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους δεν θεώρησε ότι θα μπορούσε να υπάρξει δυνητικός κίνδυνος για το καλό όνομα της Επιτροπής, δεδομένων των δραστηριοτήτων του εν λόγω προσώπου για τον εν λόγω ασφαλιστικό όμιλο.

iii) τρίτον, σχετικά με το ζήτημα της ελαχιστοποίησης κάθε πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων που προκύπτει από τις θέσεις του Ειδικού Συμβούλου με τον ασφαλιστικό όμιλο, ο Διαμεσολαβητής ρώτησε αν η Επιτροπή ήταν διατεθειμένη να επανεξετάσει τη θέση της και να τροποποιήσει τη δήλωση αξιοπιστίας αποφασίζοντας ότι το εν λόγω πρόσωπο δεν θα πρέπει να ασχοληθεί, υπό την ιδιότητά του ως Ειδικού Συμβούλου, με θέματα που αφορούν τον εν λόγω ασφαλιστικό όμιλο.

15. Στις 21 Μαρτίου 2016, η Διαμεσολαβήτρια έλαβε τη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με την καταγγελία και, στις 27 Απριλίου 2016, τις παρατηρήσεις των καταγγελλόντων σε απάντηση της γνώμης της Επιτροπής. Κατά τη διεξαγωγή της έρευνας, ο Διαμεσολαβητής έλαβε υπόψη τα επιχειρήματα και τις γνώμες που προέβαλαν τα μέρη.

▪ Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

16. Η έρευνα αφορά αποκλειστικά τον ισχυρισμό ότι η Επιτροπή δεν τήρησε τους κανόνες της σχετικά με τους ειδικούς συμβούλους κατά τον διορισμό του εν λόγω προσώπου ως ειδικού συμβούλου. Η παρούσα έρευνα δεν αφορά πράξεις του εν λόγω προσώπου.

17. Το γεγονός ότι το εν λόγω πρόσωπο παραιτήθηκε από ειδικός σύμβουλος όταν έληξε η θητεία του τον Μάρτιο του 2016 δεν επηρεάζει την παρούσα έρευνα, η οποία αφορά τη συμπεριφορά της Επιτροπής κατά τον διορισμό ειδικών συμβούλων.

18. Σε συνέχεια ορισμένων άλλων καταγγελιών [7] σχετικά με τον διορισμό ειδικών συμβούλων στην Επιτροπή, ο Διαμεσολαβητής θα κινήσει πολύ σύντομα στρατηγική έρευνα σχετικά με τη συμμόρφωση με τους κανόνες της Επιτροπής κατά τον διορισμό ειδικών συμβούλων και κατά πόσον ενδέχεται να χρειαστεί τροποποίηση των εν λόγω κανόνων.

▪ Εικαζόμενη μη συμμόρφωση με τους κανόνες για τους ειδικούς συμβούλους

▪ Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

19. Οι καταγγέλλοντες υποστηρίζουν ότι, με την έκδοση του δελτίου Τύπου της 18ης Δεκεμβρίου 2014, η Επιτροπή δημιούργησε την αντίληψη ότι το εν λόγω πρόσωπο είχε ήδη διοριστεί ως ειδικός σύμβουλος. Ως απόδειξη αυτού, οι καταγγέλλοντες δήλωσαν ότι τουλάχιστον μία ομάδα συμφερόντων απευθύνθηκε στον ειδικό σύμβουλο τον Φεβρουάριο του 2015 ^[8] , πριν από τον διορισμό του, για να συζητήσει θέματα βελτίωσης της νομοθεσίας.

20. Απαντώντας, η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι η απόφαση διορισμού του εν λόγω προσώπου ως ειδικού συμβούλου ελήφθη από το Σώμα των Επιτρόπων στις 4 Μαρτίου 2015. Για την προετοιμασία της απόφασης αυτής, οι ενδιαφερόμενες υπηρεσίες της Επιτροπής συμμορφώθηκαν πλήρως με τη διαδικασία που προβλέπεται στους σχετικούς κανόνες. Η διαδικασία αυτή περιλάμβανε, ειδικότερα, την κοινοποίηση στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή, την κατάρτιση των αναγκαίων δηλώσεων και δηλώσεων, τη διαβούλευση με τη Νομική Υπηρεσία και τη ΓΔ Προϋπολογισμού και την αξιολόγηση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων. Η διαδικασία ελέγχου διενεργήθηκε και δεν επηρεάστηκε από όσα αναφέρονται στο δελτίο Τύπου της 18ης Δεκεμβρίου 2014.

21. Η Επιτροπή δήλωσε ότι το δελτίο Τύπου της 18ης Δεκεμβρίου 2014 αντικατοπτρίζει τη μεγάλη σημασία που αποδίδει στη βελτίωση της νομοθεσίας, περιέγραψε τον «μελλοντικό ρόλο του ειδικού συμβούλου» και ανακοίνωσε τον «προβλεπόμενο ρόλο» του εν λόγω προσώπου ως ειδικού συμβούλου για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Οι αναφορές σε μελλοντικό ρόλο Ειδικού Συμβούλου - με σκοπό τη μετάδοση της πολιτικής αποφασιστικότητας για ανάληψη δράσης - δεν εμπόδισαν σε καμία περίπτωση τη νόμιμη διαδικασία επιλογής του μελλοντικού κατόχου της θέσης. Τα δελτία Τύπου είναι ανακοινώσεις, όχι νομικά έγγραφα, και οι διατυπώσεις που χρησιμοποιήθηκαν στην παρούσα υπόθεση δεν είχαν καμία σχέση με τη διαδικασία διορισμού.

22. Όσον αφορά το κατά πόσον η Επιτροπή επαλήθευσε δεόντως αν ο ειδικός σύμβουλος βρισκόταν πράγματι σε κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων, οι καταγγέλλοντες επισήμαναν ότι η Επιτροπή, στη δήλωση αξιοπιστίας του προέδρου Juncker, είχε αναφερθεί στο έργο του ειδικού συμβούλου με άλλες εταιρείες. Ωστόσο, δεν αναφέρθηκε ότι οι θέσεις του έναντι του ασφαλιστικού ομίλου συνιστούν δυνητικό κίνδυνο από την άποψη της σύγκρουσης συμφερόντων. Στη συνέχεια, οι καταγγέλλοντες δήλωσαν ότι δεν ήταν σαφές γιατί παραλείφθηκαν οι αναφορές σε αυτές τις θέσεις, δεδομένου ότι ο εν λόγω ασφαλιστικός όμιλος ήταν μία από τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές εταιρείες της Γερμανίας και θα μπορούσε να επηρεαστεί από την πρωτοβουλία για τη βελτίωση της νομοθεσίας.

23. Στην απάντησή της, η Επιτροπή δήλωσε ότι το άρθρο 5 του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΚΛΠ) ορίζει τον «ειδικό σύμβουλο» ως το πρόσωπο «το οποίο, λόγω των ειδικών προσόντων του και παρά την αμειβόμενη απασχόληση υπό άλλη ιδιότητα, προσλαμβάνεται για να επικουρεί ένα από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης». Επομένως, το ΚΛΠ επιτρέπει ρητώς και άλλες κερδοσκοπικές δραστηριότητες. Μια αμιγώς θεωρητική σχέση μεταξύ μιας άλλης δραστηριότητας και της εντολής –η οποία θα μπορούσε να διαπιστωθεί σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις στις οποίες η εντολή είναι πολύ διατυπωμένη ευρέως– δεν αρκεί αφ’ εαυτής για να αποκλειστεί ο διορισμός του ειδικού συμβούλου ή να δημιουργηθεί τεκμήριο σύγκρουσης συμφερόντων. Αυτό προκύπτει επίσης από το σημείο 5 των κανόνων της Επιτροπής, σύμφωνα με το οποίο η αρχή της αναλογικότητας πρέπει να τηρείται κατά την εξέταση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων. Είναι πράγματι αναγκαίο να αποφευχθεί μια κατάσταση κατά την οποία δεν θα μπορούσαν να προσφερθούν θέσεις Ειδικών Συμβούλων σε άτομα με κατάλληλο υπόβαθρο λόγω της πείρας τους ή άλλων δραστηριοτήτων.

24. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι κατά την εκτίμηση της υπάρξεως ή μη συγκρούσεως συμφερόντων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα καθήκοντα που πρέπει να ασκεί η Επιτροπή. Η εντολή του ειδικού συμβούλου ήταν εξαιρετικά ευρεία και γενική και επικεντρώνεται σε συμβουλές σχετικά με διάφορες πτυχές της βελτίωσης της νομοθεσίας. Το εν λόγω πρόσωπο, υπό την ιδιότητά του ως ειδικού συμβούλου, δεν κλήθηκε να ασχοληθεί με θέματα που αφορούν τις εταιρείες που αναφέρονται στη δήλωση δραστηριοτήτων του. Απαντώντας στο επιχείρημα των καταγγελλόντων ότι η δήλωση αξιοπιστίας της Επιτροπής της 9ης Φεβρουαρίου 2015 δεν αναφερόταν σε όλες τις δραστηριότητες που ανέφερε ο ειδικός σύμβουλος στη δήλωση δραστηριοτήτων του, η Επιτροπή δήλωσε ότι η δήλωση αξιοπιστίας και η δήλωση δραστηριοτήτων έχουν διαφορετικούς σκοπούς: Σκοπός της δήλωσης αξιοπιστίας είναι να επιβεβαιωθεί, βάσει της δήλωσης δραστηριοτήτων, ότι, όσον αφορά τα καθήκοντα που πρέπει να εκτελεστούν, δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των μελλοντικών καθηκόντων του ειδικού συμβούλου και των εν εξελίξει εξωτερικών δραστηριοτήτων. Υπό την έννοια αυτή, η δήλωση αξιοπιστίας δεν επικαλύπτει τη δήλωση δραστηριοτήτων, αλλά επικεντρώνεται μόνο στις δραστηριότητες που είναι συναφείς στο πλαίσιο κινδύνου δυνητικής ή πραγματικής σύγκρουσης συμφερόντων.

25. Η Επιτροπή επισήμανε ότι το γεγονός ότι οι δραστηριότητες του εν λόγω προσώπου για λογαριασμό του ασφαλιστικού ομίλου δεν μνημονεύονται ρητώς στη δήλωση αξιοπιστίας δεν σημαίνει ότι το πρόσωπο αυτό μπορούσε, υπό την ιδιότητά του ως ειδικού συμβούλου, να ασχοληθεί με ζητήματα που αφορούν ειδικώς την εν λόγω εταιρία. Πράγματι, κατά την Επιτροπή, ο ειδικός σύμβουλος δεν ασχολήθηκε με τέτοια ζητήματα κατά τη διάρκεια της αποστολής του (από τις 5 Μαρτίου 2015 έως τις 31 Μαρτίου 2016 [9]). Σε κάθε περίπτωση, εξακολούθησε να υπόκειται στις διατάξεις περί σύγκρουσης συμφερόντων του άρθρου 124 του ΚΛΠ (ιδίως στα άρθρα 11 και 11α του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης). Προσέθεσε ότι ο ειδικός σύμβουλος επιβεβαίωσε ρητά, στην υπεύθυνη δήλωσή του της 7ης Ιανουαρίου 2015, ότι γνώριζε τις υποχρεώσεις αυτές.

26. Στις παρατηρήσεις τους, οι καταγγέλλοντες επισήμαναν ότι, εκτός από την έκδοση δελτίου Τύπου στις 18 Δεκεμβρίου 2014 με το οποίο ανακοινώνεται ο διορισμός του ειδικού συμβούλου, ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, την ίδια ημέρα, τον υποδέχθηκαν επίσης στον νέο του ρόλο, παρουσιάζοντάς τον ως τετελεσμένο γεγονός. Ως εκ τούτου, θα προκαλούσε σημαντική πολιτική αμηχανία στην Επιτροπή εάν τελικά δεν είχε διοριστεί ο ειδικός σύμβουλος. Μολονότι το ανακοινωθέν Τύπου μπορεί να μην είναι νομικά δεσμευτικό έγγραφο, δημιούργησε σίγουρα μια ισχυρή δημόσια αντίληψη ότι η διαδικασία διορισμού είχε ολοκληρωθεί. Ως εκ τούτου, οι καταγγέλλοντες υποστήριξαν ότι η αξιολόγηση της σύγκρουσης συμφερόντων είχε θιγεί από τη δημόσια ανακοίνωση της Επιτροπής της 18ης Δεκεμβρίου 2014.

▪ Αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

i) Το επιχείρημα ότι το ανακοινωθέν Τύπου της Επιτροπής της 18ης Δεκεμβρίου 2014 έθιξε την εκτίμηση της Επιτροπής σχετικά με τη σύγκρουση συμφερόντων

27. Από τα σημεία 5 και 6 των κανόνων της Επιτροπής προκύπτει ότι ο διορισμός ειδικού συμβούλου είναι δυνατός μόνον αφού ολοκληρωθεί η εκτίμηση ότι δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων. Τα χρονολογικά βήματα αυτής της διαδικασίας είναι τα ακόλουθα. Ο επίτροπος που επιθυμεί να προσλάβει ειδικό σύμβουλο ενημερώνει τη ΓΔ HR και υποβάλλει στη ΓΔ HR τα τρία ζητούμενα έγγραφα, δηλαδή 1) την ένορκη δήλωση, 2) τη δήλωση δραστηριοτήτων και 3) τη δήλωση αξιοπιστίας. Με βάση τα έγγραφα αυτά, η ΓΔ Ανθρωπίνων Πόρων ελέγχει ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων. Στη συνέχεια ζητείται η γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας της Επιτροπής και της ΓΔ Προϋπολογισμού. Τέλος, η Επιτροπή διορίζει τον ειδικό σύμβουλο. Στη συνέχεια, η Επιτροπή έχει επίσης τη δυνατότητα να εκδώσει δελτίο Τύπου για να ενημερώσει το κοινό σχετικά με την απόφασή της.

28. Εν προκειμένω, όμως, και πριν από οποιαδήποτε από τις ενέργειες αυτές, η Επιτροπή εξέδωσε για πρώτη φορά, στις 18 Δεκεμβρίου 2014, δελτίο Τύπου με το οποίο ανακοίνωσε ότι ο ειδικός σύμβουλος είχε διοριστεί εκείνη την ημέρα. Μόλις δύο εβδομάδες μετά την ανακοίνωση αυτή, ο ειδικός σύμβουλος υπέβαλε την ένορκη δήλωση και τη δήλωση δραστηριοτήτων του (στις 7 Ιανουαρίου 2015), οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν για να αξιολογηθεί κατά πόσον ο ειδικός σύμβουλος είχε συγκρούσεις συμφερόντων. Η διαδικασία κατέληξε στον επίσημο διορισμό του ειδικού συμβούλου στις 4 Μαρτίου 2015, με απόφαση της Επιτροπής.

29. Η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι η σαφής διατύπωση του δελτίου Τύπου δεν αφήνει καμία αμφιβολία —τουλάχιστον στα μάτια του κοινού— ότι ο ειδικός σύμβουλος είχε πράγματι διοριστεί στις 18 Δεκεμβρίου 2014. Επιπλέον, δίπλα στο δελτίο Τύπου, η Επιτροπή δημοσίευσε στον ιστότοπό της σύντομο βιντεοκλίπ της συνεδρίασης της 18ης Δεκεμβρίου 2014 μεταξύ του Ειδικού Συμβούλου και του Προέδρου και Αντιπροέδρου της Επιτροπής. Το κείμενο του εν λόγω βιντεοκλίπ αναφέρει ότι ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής «συναντώνται με τον Edmund Stoiber, ειδικό σύμβουλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας». Το μήνυμα κάτω από το κλιπ αναφέρει και πάλι ότι «ο τελευταίος είχε διοριστεί ειδικός σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας από τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ την ίδια ημέρα»(η υπογράμμιση δική μας). Οι εν λόγω δηλώσεις και αναφορές δεν αφήνουν καμία αμφιβολία από τη σκοπιά του κοινού, αλλά ότι το εν λόγω πρόσωπο είχε πράγματι διοριστεί στις 18 Δεκεμβρίου 2014.

30. Η Επιτροπή υποστήριξε ότι το ανακοινωθέν Τύπου της αναφερόταν πράγματι στον «μελλοντικό» και «προβλεπόμενο» ρόλο του ειδικού συμβούλου. Ωστόσο, οι δύο αυτές λέξεις δεν περιλαμβάνονται στο ανακοινωθέν Τύπου, το οποίο απλώς αναφέρει ότι το εν λόγω πρόσωπο διορίστηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2014. Η Διαμεσολαβήτρια συμφωνεί με την Επιτροπή ότι τα δελτία Τύπου δεν αποτελούν επίσημα νομικά έγγραφα. Ωστόσο, εκδίδονται δελτία Τύπου για την ενημέρωση του κοινού. Οι αρχές της χρηστής διοίκησης απαιτούν να είναι όσο το δυνατόν ακριβέστερες. Τούτο δεν μπορεί να λεχθεί για ανακοινωθέν Τύπου το οποίο αναφέρει ότι ένα πρόσωπο διορίστηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2014, ενώ, στην πραγματικότητα, το πρόσωπο αυτό διορίστηκε νομίμως σε πολύ μεταγενέστερο στάδιο, στις 4 Μαρτίου 2015 [10]. Επομένως, το ανακοινωθέν Τύπου της Επιτροπής είναι εσφαλμένο και παραπλανητικό. Αυτό, κατά την άποψη του Διαμεσολαβητή, συνιστά κακοδιοίκηση. Εάν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, πρέπει να γίνει προσωρινή ανακοίνωση σχετικά με τους διορισμούς ανώτερων στελεχών, θα πρέπει να περιλαμβάνουν σαφή και ισχυρή δήλωση αποποίησης ευθύνης σχετικά με τις εκκρεμείς διοικητικές απαιτήσεις που δεν έχουν ακόμη εκπληρωθεί.

ii) Η παράλειψη της Επιτροπής να αναφέρει στη δήλωση αξιοπιστίας τις θέσεις του εν λόγω προσώπου στον ασφαλιστικό όμιλο

31. Το άρθρο 11α του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης ορίζει ότι «κατά την άσκηση των καθηκόντων του και με την επιφύλαξη των κατωτέρω διατάξεων, ο υπάλληλος δεν ασχολείται με θέματα στα οποία έχει, άμεσα ή έμμεσα, προσωπικό συμφέρον ικανό να θέσει σε κίνδυνο την ανεξαρτησία του, και ιδίως οικογενειακά και οικονομικά συμφέροντα»(η υπογράμμιση δική μου). Το άρθρο 124 του ΚΛΠ για τους ειδικούς συμβούλους προβλέπει ότι το άρθρο 11α του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης εφαρμόζεται κατ’ αναλογία στους ειδικούς συμβούλους.

32. Οι κανόνες της Επιτροπής για τους ειδικούς συμβούλους καθορίζουν επίσης λεπτομερείς διαδικαστικούς κανόνες για την αποφυγή καταστάσεων σύγκρουσης συμφερόντων. Η ίδια η Επιτροπή, στο σημείωμά της της 18ης Νοεμβρίου 2014 σχετικά με την έναρξη της διαδικασίας διορισμού ειδικών συμβούλων το 2015, υπογράμμισε, παραπέμποντας σε προηγούμενη απόφαση του Διαμεσολαβητή, ότι είναι σημαντικό να αποφευχθεί οποιαδήποτε σύγκρουση συμφερόντων ή η εμφάνισή της.

33. Η Επιτροπή δεν παρέσχε πειστικές εξηγήσεις για το ότι δεν περιέλαβε, στη δήλωση αξιοπιστίας, τις θέσεις του εν λόγω προσώπου στον εν λόγω ασφαλιστικό όμιλο. Η Επιτροπή περιορίστηκε να εξηγήσει τη διαφορά μεταξύ του σκοπού της δηλώσεως συμφερόντων και της δηλώσεως αξιοπιστίας. Ωστόσο, η εξήγηση αυτή δεν διευκρινίζει γιατί, σε σύγκριση με τις θέσεις του εν λόγω προσώπου στις τρεις άλλες εταιρείες (οι οποίες, κατά την άποψη της Επιτροπής, θα μπορούσαν να συνιστούν δυνητικό κίνδυνο), οι θέσεις του στον ασφαλιστικό όμιλο δεν θα μπορούσαν να συνιστούν κίνδυνο.

34. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι, ενώ στις άλλες εταιρείες το εν λόγω πρόσωπο ήταν ο πρόεδρος («Leiter/Leitung») του γνωμοδοτικού συμβουλίου της εταιρείας, ήταν μέλος του εποπτικού συμβουλίου των τεσσάρων οντοτήτων που ελέγχονται από τον ασφαλιστικό όμιλο. Δεν είναι σαφές αν αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή αντιμετώπισε αυτές τις θέσεις με διαφορετικό τρόπο. Ωστόσο, δεδομένου ότι είναι σημαντικό να αποφεύγεται οποιαδήποτε σύγκρουση συμφερόντων ή η εμφάνισή της στην αντίληψη του κοινού, δεν θα πρέπει να έχει σημασία αν ένα πρόσωπο είναι ηγετικό μέλος/πρόεδρος ή απλώς μέλος εποπτικού συμβουλίου/συμβουλευτικού συμβουλίου εταιρείας, δεδομένου ότι και στις δύο περιπτώσεις το πρόσωπο θα μοιράζεται τουλάχιστον ορισμένα συμφέροντα με την εν λόγω εταιρεία, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών συμφερόντων.

35. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι η Επιτροπή έχει δηλώσει ρητά ότι το εν λόγω πρόσωπο δεν ασχολήθηκε ποτέ με θέματα που αφορούν τον συγκεκριμένο ασφαλιστικό όμιλο όταν ήταν ειδικός σύμβουλος. Ο Διαμεσολαβητής δεν βρίσκει λόγο να το αμφισβητήσει. Ωστόσο, τούτο δεν ανάγεται στο γεγονός ότι η διαβεβαίωση αυτή έπρεπε να δοθεί προτού το εν λόγω πρόσωπο αναλάβει καθήκοντα ειδικού συμβούλου. Κατά την άποψη του Διαμεσολαβητή, η παράλειψη της Επιτροπής να παράσχει εγκαίρως τέτοιες διαβεβαιώσεις συνιστούσε κακοδιοίκηση.

36. Γενικότερα, σύμφωνα με τους καταγγέλλοντες, η έκδοση του δελτίου Τύπου εμπόδισε την Επιτροπή να προβεί σε αμερόληπτη και κριτική εξέταση του ζητήματος της σύγκρουσης συμφερόντων.

37. Από την εξέταση του φακέλου της διαδικασίας διορισμού από τον Διαμεσολαβητή προέκυψε ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής διενήργησαν πράγματι λεπτομερή εξέταση του ζητήματος της σύγκρουσης συμφερόντων. Στο πλαίσιο αυτό, έλαβε υπόψη τα ερωτήματα που έθεσαν οι καταγγέλλοντες. Ως αποτέλεσμα της εξέτασης αυτής και των περαιτέρω προτάσεων της ΓΔ HR, η δήλωση αξιοπιστίας τροποποιήθηκε δύο φορές προκειμένου να συμπεριληφθεί αναφορά σε δυνητικούς κινδύνους λόγω της εργασίας του εν λόγω προσώπου για ορισμένες εταιρείες, καθώς και να προστεθεί η απαίτηση ότι δεν θα πρέπει, υπό την ιδιότητά του ως ειδικού συμβούλου, να ασχολείται με θέματα που αφορούν τις εν λόγω εταιρείες.

38. Ωστόσο, παρά τη λεπτομερή αξιολόγηση της σύγκρουσης συμφερόντων του ειδικού συμβούλου από τη ΓΔ HR, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι το ανακριβές και παραπλανητικό δελτίο Τύπου της 18ης Δεκεμβρίου 2014 θα μπορούσε, ωστόσο, να προκαλέσει στο κοινό σοβαρές αμφιβολίες σχετικά με την ακεραιότητα της εν λόγω αξιολόγησης. Οι πολίτες θα μπορούσαν βασίμως να αναρωτηθούν πώς η Επιτροπή θα μπορούσε ενδεχομένως να καταλήξει σε διαφορετικό συμπέρασμα, δεδομένου ότι η ίδια η διατύπωση του ανακοινωθέντος Τύπου της 18ης Δεκεμβρίου 2014 τους προσέφερε τετελεσμένο γεγονός όσον αφορά τον διορισμό του εν λόγω προσώπου ως ειδικού συμβούλου από τον Πρόεδρο της Επιτροπής.

Συμπεράσματα

Με βάση την έρευνά της σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, η Διαμεσολαβήτρια διατυπώνει τις ακόλουθες δύο επικριτικές παρατηρήσεις:

Το ανακοινωθέν Τύπου της Επιτροπής της 18ης Δεκεμβρίου 2014, σύμφωνα με το οποίο το εν λόγω πρόσωπο είχε διοριστεί ειδικός σύμβουλος την ίδια ημέρα, ενώ στην πραγματικότητα διορίστηκε μόλις στις 4 Μαρτίου 2015, ήταν εσφαλμένο και παραπλανητικό για το κοινό. Το δελτίο τύπου ήγειρε επίσης αμφιβολίες - στα μάτια του κοινού - σχετικά με το κατά πόσον, σύμφωνα με τους κανόνες της Επιτροπής, η Επιτροπή είχε προβεί σε αμερόληπτη και κριτική εξέταση του ζητήματος της σύγκρουσης συμφερόντων. Αυτό συνιστά κακοδιοίκηση.

Η Επιτροπή δεν εξέδωσε εγκαίρως πλήρη δήλωση αξιοπιστίας σχετικά με τις εργασίες ειδικού συμβούλου. Αυτό συνιστούσε επίσης κακοδιοίκηση.

Οι καταγγέλλοντες και η Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Στρασβούργο, 26/5/2016

 

[1] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-14-2761_en.htm. Από το 2007 έως το 2014, ο κ. Stoiber, πρώην υπουργός-πρόεδρος της Βαυαρίας, ήταν ήδη πρόεδρος της ομάδας υψηλού επιπέδου για τον διοικητικό φόρτο, η οποία παρείχε συμβουλές στην Επιτροπή.

[2] Για εύκολη αναφορά - και εκτός από κάποιες αναφορές σε εισαγωγικά στο πρόσωπο με το όνομα - ο «Ειδικός Σύμβουλος» χρησιμοποιείται σε όλο το κείμενο για να αναφερθεί στο εν λόγω πρόσωπο, ακόμη και αν τυπικά, διορίστηκε Ειδικός Σύμβουλος μόλις στις 4 Μαρτίου 2015. Ωστόσο, μερικές φορές χρησιμοποιείται η διατύπωση «το εν λόγω πρόσωπο» προκειμένου να αποφευχθεί η σύγχυση.

[3] http://ec.europa.eu/avservices/video/player.cfm?sitelang=en&ref=I096993.

[4] Πρακτικά της 2118ης συνεδρίασης της Επιτροπής (PV (2015) 2118 final, σελίδα 12): http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/10061/2015/EN/10061-2015-2118-EN-F1-1.PDF

[5] Οι ειδικοί σύμβουλοι υπόκεινται στα άρθρα 123 και 124 του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΚΛΠ), ενώ το άρθρο 124 του ΚΛΠ απαριθμεί διάφορα άρθρα του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης που εφαρμόζονται κατ’ αναλογία.

[6] Απόφαση C(2007) 6655 της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 2007 (http://ec.europa.eu/civil_service/docs/special_advisers/comm_c_2007_6655_1_en.pdf), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση C(2014) 541 τελικό της Επιτροπής, της 6ης Φεβρουαρίου 2014, για την τροποποίηση των κανόνων σχετικά με τους ειδικούς συμβούλους της Επιτροπής (C(2007) 6655) (http://ec.europa.eu/civil_service/docs/special_advisers/c_2014_541_commission_decision_741786_en.pdf).

[7] Αυτές οι άλλες καταγγελίες δεν αφορούν το εν λόγω πρόσωπο στην παρούσα έρευνα.

[8] Ο σχετικός σύνδεσμος που παρέχεται από τους καταγγέλλοντες (στον ιστότοπο www.apotheke-adhoc.de) δεν λειτουργεί. Ωστόσο, το ακόλουθο άρθρο στον ίδιο ιστότοπο (http://www.apotheke-adhoc.de/nachrichten/markt/nachricht-detail-markt/temperaturfuehrung-apotheker-hermann-vogel-edmund-stoiber-eu-kommission/) αναφέρεται σε φαρμακοποιό που προσεγγίζει το εν λόγω πρόσωπο και αναφέρει ότι ο τελευταίος διορίστηκε τον Δεκέμβριο του 2014 ως ειδικός σύμβουλος.

[9] Η Επιτροπή, στη γνωμοδότησή της της 21ης Μαρτίου 2016, ανέφερε ότι ο ειδικός σύμβουλος δεν ασχολήθηκε με ζητήματα που αφορούν την εν λόγω εταιρεία και δεν θα ασχολούνταν με τέτοια ζητήματα για το υπόλοιπο σύντομο χρονικό διάστημα έως τις 31 Μαρτίου 2016.

[10] Στην επιστολή της της 1ης Δεκεμβρίου 2015 προς την Επιτροπή, η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε ότι, κατά τη διάρκεια της επιθεώρησης των σχετικών εγγράφων της Επιτροπής, οι υπηρεσίες της δεν είχαν πρόσβαση σε σχετικά έγγραφα από τη ΓΔ Επικοινωνίας ούτε από το ιδιαίτερο γραφείο του Προέδρου σε σχέση με το δελτίο Τύπου της 18ης Δεκεμβρίου 2014. Ως εκ τούτου, ζητεί από την Επιτροπή να συμπεριλάβει στη γνωμοδότησή της κάθε σχετική πληροφορία ή αντίγραφο εγγράφων. Ωστόσο, δεν ελήφθησαν περαιτέρω έγγραφα.