Ιστορικό

1. Στις 16 Δεκεμβρίου 2013, η Διαμεσολαβήτρια κίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα καλώντας τον Εκτελεστικό Οργανισμό για την Ανταγωνιστικότητα και την Καινοτομία (EACI) να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης διαδικασίας που θα επιτρέπει στους αιτούντες που δεν είναι ικανοποιημένοι με τον τρόπο διεκπεραίωσης των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων να προσφεύγουν σε ανεξάρτητη επιτροπή επανεξέτασης ή προσφυγής. Η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε ότι ο EACI θα μπορούσε να βασιστεί στις διαδικασίες επανεξέτασης που εφαρμόζονται στον Εκτελεστικό Οργανισμό Έρευνας (REA) και στον Εκτελεστικό Οργανισμό του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERCEA). Από την 1η Ιανουαρίου 2014, ο EACI αντικαταστάθηκε και τον διαδέχθηκε ο EASME [2].

Θέσπιση διαδικασίας επανεξέτασης στο πλαίσιο του EASME

Σχέδιο σύστασης του Διαμεσολαβητή

2. Κατά την άποψη του Διαμεσολαβητή, κάθε θεσμικό όργανο της ΕΕ που έρχεται συχνά σε επαφή με πρόσωπα που ενδέχεται να έχουν λόγους να υποβάλουν καταγγελία θα πρέπει να θεσπίσει διαδικασία που να προβλέπει την ταχεία αντιμετώπιση και επίλυση των καταγγελιών από το ίδιο το θεσμικό όργανο, προτού τα εν λόγω πρόσωπα προσφύγουν σε άλλους μηχανισμούς προσφυγής, όπως ο Διαμεσολαβητής και τα δικαστήρια. Λόγω της εντολής του, ο EASME βρίσκεται σε συχνή επαφή με αιτούντες που ανταποκρίνονται σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο διαφόρων προγραμμάτων της ΕΕ [πρόγραμμα «Ορίζων 2020» (H2020), προγράμματα COSME, LIFE και ΕΤΘΑ].

3. Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής της επανεξέτασης, η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε ότι η διαδικασία επανεξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 16 του κανονισμού «Ορίζων 2020» είναι παρόμοια με εκείνες που θεσπίστηκαν από τον ERCEA και τον REA, οι οποίες περιορίζονται σε «διαδικαστικές πτυχές» και δεν καλύπτουν την αξιολόγηση της ουσίας των προτάσεων. Το γεγονός ότι η διάταξη αυτή περιορίζει την επανεξέταση από την επιτροπή επανεξέτασης της αξιολόγησης σε «διαδικαστικές πτυχές» δεν θα πρέπει, ωστόσο, να σημαίνει ότι η επανεξέταση θα πρέπει να περιορίζεται σε αμιγώς τυπολατρικά στοιχεία. Αν συνέβαινε αυτό, το δικαίωμα ελέγχου προφανώς δεν θα είχε μεγάλη αξία. Στο πλαίσιο αυτό, η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε ότι υπάρχουν τρεις λόγοι που θα πρέπει να οδηγήσουν σε πλήρη επαναξιολόγηση μιας πρότασης: i) εάν ο αιτών προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία για διαδικαστικές πλημμέλειες, για παράδειγμα, εάν είναι σαφές ότι έχει αγνοηθεί ένα στάδιο της διαδικασίας· ii) εάν ο αιτών υποβάλει αποδεικτικά στοιχεία για πραγματικά σφάλματα, για παράδειγμα, εάν οι εμπειρογνώμονες αναφέρονται σε εσφαλμένη πρόταση· ή iii) εάν ο αιτών προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία πρόδηλης πλάνης εκτίμησης. Η Διαμεσολαβήτρια ήταν της άποψης ότι η διαδικασία επανεξέτασης που θα θεσπιστεί από τον EASME στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» θα πρέπει να καλύπτει τις τρεις αυτές περιπτώσεις. Η Διαμεσολαβήτρια έκρινε επίσης ότι ο EASME θα πρέπει να λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη θέσπιση παρόμοιας διαδικασίας επανεξέτασης για τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο των άλλων προγραμμάτων της ΕΕ.

4. Ως εκ τούτου, στις 17 Οκτωβρίου 2014, η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε στον EASME τα ακόλουθα δύο σχέδια συστάσεων:

"1. Σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού 1290/2013 και το παράρτημα I της απόφασης C(2013) 9414 final της Επιτροπής, ο EASME θα πρέπει, το συντομότερο δυνατόν, να λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη θέσπιση διαδικασίας επανεξέτασης της αξιολόγησης για τους αιτούντες που ανταποκρίνονται σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και να ενημερώσει τον Διαμεσολαβητή σχετικά με την ημερομηνία έως την οποία θα έχει τεθεί σε εφαρμογή η διαδικασία επανεξέτασης.

Η εν λόγω διαδικασία επανεξέτασης θα πρέπει να καλύπτει περιπτώσεις στις οποίες οι αιτούντες προβάλλουν ισχυρισμούς για i) διαδικαστικά σφάλματα, ii) πραγματικά σφάλματα ή iii) πρόδηλο σφάλμα εκτίμησης.

2. Ο EASME θα πρέπει να λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη θέσπιση παρόμοιας διαδικασίας επανεξέτασης για τους αιτούντες που ανταποκρίνονται σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που προκηρύσσονται στο πλαίσιο άλλων προγραμμάτων της ΕΕ και να ενημερώσει τον Διαμεσολαβητή σχετικά με την ημερομηνία έως την οποία θα έχει τεθεί σε εφαρμογή η διαδικασία επανεξέτασης».

5. Κατά την εξέταση των σχεδίων συστάσεων προς τον EASME, η Διαμεσολαβήτρια έλαβε υπόψη τα επιχειρήματα και τη γνώμη που προέβαλε ο EASME.

6. Ο EASME αποδέχθηκε και τα δύο σχέδια συστάσεων και περιέγραψε τα μέτρα που είχε λάβει για την εφαρμογή τους:

7. Όσον αφορά το πρώτο σχέδιο σύστασης σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», ο EASME δήλωσε ότι θέσπισε δύο διαδικασίες επανεξέτασης, και συγκεκριμένα i) την επιτροπή εξέτασης του παραδεκτού και της επιλεξιμότητας και ii) την επιτροπή εξέτασης της αξιολόγησης:

θ) Η επιτροπή εξέτασης του παραδεκτού και της επιλεξιμότητας

8. Η επιτροπή εξέτασης του παραδεκτού και της επιλεξιμότητας συστάθηκε με απόφαση του διευθυντή του EASME της 30ής Ιουλίου 2014. Η εν λόγω εσωτερική επιτροπή συγκαλείται μετά την παραλαβή καταγγελιών ή αιτήσεων επανεξέτασης σχετικά με το παραδεκτό και την επιλεξιμότητα των προτάσεων. Η επιτροπή εξετάζει μόνο τις καταγγελίες που υποβάλλονται πριν από την αξιολόγηση, σε περιπτώσεις μη εκπλήρωσης είτε των κριτηρίων παραδεκτού είτε των κριτηρίων επιλεξιμότητας. Ο αποτυχών αιτών έχει στη διάθεσή του 30 ημέρες από την αποστολή της απορριπτικής επιστολής από τον EASME για να υποβάλει καταγγελία ή να ζητήσει επανεξέταση μέσω ειδικού διαδικτυακού συνδέσμου (https://webgate.ec.europa.eu/redress-frontoffice/work.iface).

9. Η επιτροπή απαρτίζεται από τον προϊστάμενο μονάδας ή τον συντονιστή της πρόσκλησης, έναν νομικό σύμβουλο και έναν συντονιστή της πρόσκλησης άλλης πρόσκλησης. Σύμφωνα με το άρθρο 6 της απόφασης, η επιτροπή εκδίδει αιτιολογημένη σύσταση προς τον διατάκτη. Σε περίπτωση που η επιτροπή κρίνει ότι η πρόταση πληροί όλα τα κριτήρια επιλεξιμότητας και/ή παραδεκτού, συνιστά την αξιολόγηση της ουσίας της πρότασης (άρθρο 8). Ο διατάκτης εκδίδει τελική απόφαση βάσει της σύστασης της επιτροπής.

10. Η επιστολή προς τον καταγγέλλοντα σχετικά με την έκβαση της αίτησης επανεξέτασης θα περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τα ένδικα μέσα, συμπεριλαμβανομένης της προσφυγής στον Διαμεσολαβητή ή στο Γενικό Δικαστήριο. Ο EASME επισήμανε επίσης ότι το εγχειρίδιο διαδικασίας του για το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο σχετικά με την επιτροπή εξέτασης του παραδεκτού και της επιλεξιμότητας.

ii) Η Επιτροπή Αξιολόγησης

11. Η επιτροπή επανεξέτασης της αξιολόγησης συστάθηκε με απόφαση του διευθυντή του EASME της 31ης Ιουλίου 2014. Η εν λόγω εσωτερική επιτροπή εξετάζει τις αιτήσεις επανεξέτασης που λαμβάνονται μετά την αξιολόγηση μιας πρότασης. Σύμφωνα με το άρθρο 4 της απόφασης, οι αιτήσεις επανεξέτασης μπορούν να βασίζονται μόνο σε διαδικαστικές ελλείψεις (η αξιολόγηση της ουσίας της πρότασης δεν εμπίπτει στο πεδίο της επιτροπής). Το σχετικό κεφάλαιο του Εγχειριδίου Διαδικασίας του EASME παρέχει παραδείγματα διαδικαστικών ελλείψεων, όπως i) η έλλειψη τεχνικής επάρκειας των εμπειρογνωμόνων, ii) τα πραγματικά σφάλματα στη συνοπτική έκθεση αξιολόγησης· iii) συγκρούσεις συμφερόντων και iv) έλλειψη συνοχής μεταξύ βαθμολογιών και σχολίων. Ωστόσο, ο EASME υπογράμμισε ότι, όπως επισήμανε ο Διαμεσολαβητής, η έννοια των διαδικαστικών πλημμελειών δεν περιορίζεται σε αμιγώς τυπολατρικά στοιχεία και καλύπτει τα είδη σφαλμάτων που αναφέρονται στο σχέδιο σύστασης, δηλαδή i) διαδικαστικά σφάλματα, ii) πραγματικά σφάλματα ή iii) πρόδηλο σφάλμα εκτίμησης.

12. Ο αποτυχών αιτών έχει στη διάθεσή του 30 ημέρες μετά την κοινοποίηση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης για να υποβάλει καταγγελία ή να ζητήσει επανεξέταση μέσω ειδικού διαδικτυακού συνδέσμου. Η Επιτροπή αποτελείται από τουλάχιστον τέσσερα μέλη, δηλαδή δύο μόνιμα μέλη (έναν νομικό σύμβουλο και έναν προϊστάμενο του Τομέα Οικονομικών) και δύο κυμαινόμενα μέλη. Σύμφωνα με το άρθρο 8 της απόφασης, η επιτροπή εκδίδει αιτιολογημένη σύσταση προς τον διατάκτη. Υπάρχουν τρία πιθανά αποτελέσματα: α) έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων όσον αφορά την εικαζόμενη διαδικαστική πλημμέλεια· β) αποδεικτικά στοιχεία διαδικαστικής πλημμέλειας, αλλά χωρίς αιτιώδη συνάφεια με το εικαζόμενο αποτέλεσμα της αξιολόγησης· και γ) αποδεικτικά στοιχεία διαδικαστικής πλημμέλειας με αιτιώδη συνάφεια με το αποτέλεσμα της αξιολόγησης. Όπως συνέστησε ο Διαμεσολαβητής, σε περίπτωση που η επιτροπή διαπιστώσει διαδικαστική πλημμέλεια (όπως διαδικαστικό σφάλμα, πραγματικό σφάλμα ή πρόδηλο σφάλμα εκτίμησης), το βάσιμο της πρότασης θα αξιολογηθεί εκ νέου από ανεξάρτητους αξιολογητές. Ο διατάκτης εκδίδει τελική απόφαση βάσει της σύστασης της επιτροπής.

13. Η επιστολή προς τον καταγγέλλοντα σχετικά με την έκβαση της αίτησης επανεξέτασης θα περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τα ένδικα μέσα, συμπεριλαμβανομένης της προσφυγής στον Διαμεσολαβητή ή στο Γενικό Δικαστήριο. Ο EASME επισήμανε επίσης ότι η κεντρική νομική υπηρεσία και υπηρεσία υποστήριξης της Επιτροπής συνέταξε οδηγό (εγχειρίδιο/εγχειρίδιο), ο οποίος περιέχει τις σχετικές πληροφορίες για τη διαδικασία επανεξέτασης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και είναι δεσμευτικός για τον EASME. Εάν υπάρχει απόκλιση μεταξύ του οδηγού της Επιτροπής και του εγχειριδίου του EASME, υπερισχύουν οι όροι του οδηγού.

14. Όσον αφορά το δεύτερο σχέδιο σύστασης σχετικά με τη διαδικασία επανεξέτασης των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο των προγραμμάτων COSME, LIFE και ΕΤΘΑ, ο EASME δήλωσε ότι, με σημείωμα της 16ης Δεκεμβρίου 2014, ο διευθυντής ζήτησε την άποψη και την έγκριση των αρμόδιων μητρικών Γενικών Διευθύνσεων (ΓΔ) της Επιτροπής για τη σύσταση εσωτερικής επιτροπής επανεξέτασης για τα εν λόγω προγράμματα. Το σημείωμα παρέπεμπε στη σύσταση του Διαμεσολαβητή. Οι αρμόδιες ΓΔ ενέκριναν τη σύσταση επιτροπής επανεξέτασης. Το σχέδιο «απόφασης για τη σύσταση επιτροπής επανεξέτασης της αξιολόγησης για το COSME, το LIFE και το ΕΤΘΑ»(το οποίο αναφέρεται στην αυτεπάγγελτη έρευνα της Διαμεσολαβήτριας) είναι παρόμοιο με την απόφαση σχετικά με τη διαδικασία επανεξέτασης του προγράμματος «Ορίζων 2020».

15. Η Επιτροπή Εξέτασης Αξιολόγησης θα εξετάζει καταγγελίες και αιτήματα επανεξέτασης από απορριφθέντες αιτούντες των οποίων οι προτάσεις απορρίφθηκαν μετά την αξιολόγησή τους. Η επανεξέταση θα περιορίζεται στις διαδικαστικές πτυχές της αξιολόγησης. Ο EASME ανέφερε ότι η απόφαση για τη σύσταση των επιτροπών επανεξέτασης για τα τρία προγράμματα θα εκδοθεί τον Φεβρουάριο του 2015 και η εφαρμογή θα αρχίσει αμέσως μετά.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή μετά τα σχέδια συστάσεων

16. Η Διαμεσολαβήτρια εκφράζει την ικανοποίησή της για την αποδοχή των σχεδίων συστάσεων από τον EASME και θεωρεί ότι ο EASME έχει λάβει έγκαιρα και κατάλληλα μέτρα για την υλοποίησή τους, όσον αφορά τόσο τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» όσο και τις προσκλήσεις στο πλαίσιο των προγραμμάτων COSME, LIFE και ΕΤΘΑ. Η ταχύτητα με την οποία ο EASME έλαβε αυτά τα μέτρα αποτελεί από μόνη της παράδειγμα χρηστής διοίκησης και αξίζει τον έπαινο. Αυτό είναι ακόμη πιο αξιέπαινο, δεδομένου ότι ο ίδιος ο EASME ιδρύθηκε μόλις πρόσφατα.

17. Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο EASME απέδειξε ότι είναι προσηλωμένος σε μια πραγματική διαδικασία επανεξέτασης για τους δυσαρεστημένους αιτούντες.

18. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι, ενώ για το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», ο EASME συγκρότησε τόσο επιτροπή εξέτασης του παραδεκτού και της επιλεξιμότητας όσο και επιτροπή εξέτασης της αξιολόγησης, στην περίπτωση των τριών άλλων προγραμμάτων (COSME, LIFE και ΕΤΘΑ) αναφέρεται μόνο σε επιτροπή εξέτασης της αξιολόγησης. Ο Διαμεσολαβητής είναι της άποψης ότι, για λόγους συνέπειας, θα ήταν λογικό, και για τα άλλα αυτά προγράμματα, ο EASME να εξετάσει το ενδεχόμενο σύστασης επιτροπής εξέτασης του παραδεκτού και της επιλεξιμότητας. Ως εκ τούτου, θα προβεί σε περαιτέρω παρατήρηση κατωτέρω.

19. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει περαιτέρω ότι ο EASME εξήγησε στη γνωμοδότησή του προς τον Διαμεσολαβητή ότι η έννοια των «διαδικαστικών ελλείψεων» δεν περιορίζεται σε αμιγώς τυπολατρικά στοιχεία και ότι καλύπτει i) διαδικαστικά σφάλματα, ii) πραγματικά σφάλματα ή iii) πρόδηλα σφάλματα εκτίμησης. Ωστόσο, οι αιτούντες σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων ενδέχεται να μην γνωρίζουν ότι η έννοια των διαδικαστικών ελλείψεων μπορεί επίσης να καλύπτει πρόδηλα σφάλματα εκτίμησης. Ως εκ τούτου, θα ήταν χρήσιμο να ενημερωθούν σχετικά και να αναφερθεί σαφώς το γεγονός αυτό στο σχετικό κεφάλαιο του εγχειριδίου διαδικασίας του EASME (ενότητα 2.6 «Αποτέλεσμα της επιτροπής εξέτασης»), καθώς και σε όλα τα άλλα έγγραφα που προορίζονται για τους αιτούντες. Ο Διαμεσολαβητής θα προβεί σε δεύτερη περαιτέρω παρατήρηση κατωτέρω.

Συμπέρασμα

Η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την εν λόγω αυτεπάγγελτη έρευνα με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Ο EASME ενέκρινε τα δύο σχέδια συστάσεων του Διαμεσολαβητή και έλαβε κατάλληλα και έγκαιρα μέτρα για την εφαρμογή τους.

Ο EASME θα ενημερωθεί για την απόφαση αυτή.

Περαιτέρω παρατηρήσεις

1. Για λόγους συνέπειας με το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», ο EASME θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο σύστασης επιτροπής εξέτασης του παραδεκτού και της επιλεξιμότητας και για τα προγράμματα COSME, LIFE και ΕΤΘΑ.

2. Ο EASME θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο τροποποίησης των σχετικών κεφαλαίων του εγχειριδίου διαδικασίας και άλλων εγγράφων που προορίζονται για τους αιτούντες, ώστε να καταστεί σαφές ότι η επανεξέταση των εικαζόμενων «διαδικαστικών ελλείψεων» μπορεί επίσης να καλύπτει πρόδηλα σφάλματα εκτίμησης.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Στρασβούργο 25/03/2015

[1] Το COSME είναι το πρόγραμμα της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις· Το LIFE είναι το πρόγραμμα της ΕΕ για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα· Το ΕΤΘΑ είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας.

[2] Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το ιστορικό της καταγγελίας, τα επιχειρήματα των μερών και την έρευνα του Διαμεσολαβητή, ανατρέξτε στο πλήρες κείμενο του σχεδίου σύστασης του Διαμεσολαβητή που διατίθεται στη διεύθυνση: http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/draftrecommendation.faces/en/58120/html.bookmark