Ιστορικό της καταγγελίας

1. Στις 29 Σεπτεμβρίου 2016 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ισπανίας με την έκδοση προειδοποιητικής επιστολής [1] σχετικά με τη μη συμμόρφωσή της με τις διατάξεις της οδηγίας 2002/49/ΕΚ («οδηγία για τον θόρυβο»)[2], ιδίως όσον αφορά την έλλειψη στρατηγικών χαρτών θορύβου και δράσεων για τον θόρυβο από την Ισπανία [INFR(2016)2118].

2. Στις 19 Ιουλίου 2018 η Επιτροπή απέστειλε αιτιολογημένη γνώμη [3] στην Ισπανία.[4]

3. Στις 24 Απριλίου 2024, τρεις Ισπανοί βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υπέβαλαν κοινοβουλευτική ερώτηση [5] στην Επιτροπή σχετικά με τις σχεδιαζόμενες επεκτάσεις των αερολιμένων Alicante-Elche και Valencia-Manises στην Ισπανία. Ανησυχούν ότι οι παρατάσεις θα επηρεάσουν τα επίπεδα ηχορύπανσης και περιβαλλοντικής ρύπανσης στις εν λόγω περιοχές και επιθυμούν να μάθουν πώς η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι η Ισπανία συμμορφώνεται με τις σχετικές διατάξεις του δικαίου της ΕΕ στο θέμα αυτό.

4. Στις 3 Ιουλίου 2024, η Επιτροπή απάντησε στην κοινοβουλευτική ερώτηση.[6] Στην απάντησή της, η Επιτροπή ανέφερε ότι, παρά το γεγονός ότι υπενθύμισε στην Ισπανία το θέμα, η Ισπανία δεν είχε υποβάλει τους πιο πρόσφατους στρατηγικούς χάρτες θορύβου, οι οποίοι έπρεπε να υποβληθούν έως τις 30 Ιουνίου 2022. Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι το ζήτημα των δύο αερολιμένων εξετάζεται στο πλαίσιο της εν εξελίξει διαδικασίας επί παραβάσει INFR(2016)2118 κατά της Ισπανίας.

5. Στις 17 Φεβρουαρίου 2025, η καταγγέλλουσα, μια ομάδα κατοίκων των δήμων της Βαλένθια στην Ισπανία που αντιτίθεται στην επέκταση των δύο αερολιμένων στην περιοχή και τάσσεται υπέρ της μετεγκατάστασής τους, απευθύνθηκε στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.

Η έρευνα

6. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με τον χρόνο που χρειάστηκε η Επιτροπή για την ολοκλήρωση της εν λόγω διαδικασίας επί παραβάσει.

7. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια έλαβε την απάντηση της Επιτροπής στην καταγγελία και, στη συνέχεια, τις παρατηρήσεις του καταγγέλλοντος σε απάντηση της απάντησης της Επιτροπής. Η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας εξέτασε επίσης τον φάκελο της Επιτροπής σχετικά με την εν λόγω υπόθεση.

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

Από την Επιτροπή

8. Στην απάντησή της, η Επιτροπή εξήγησε ότι η επίσημη διαδικασία επί παραβάσει κινήθηκε με δική της πρωτοβουλία κατόπιν έρευνας EU Pilot [7] (7743/15/ENVI). Σύμφωνα με την Επιτροπή, υπήρχαν δύο βασικοί λόγοι για τον χρόνο που χρειάστηκε μέχρι στιγμής: τις ιδιαιτερότητες της διαδικασίας έρευνας, ιδίως τις συνεχιζόμενες ανταλλαγές με την Ισπανία με στόχο τη διασφάλιση της οικειοθελούς συμμόρφωσης, καθώς και την τεχνική πολυπλοκότητα της υπόθεσης. Η υπόθεση αφορά τους στρατηγικούς χάρτες θορύβου και τα σχέδια δράσης για τον θόρυβο που απαιτούνται για μεγάλο αριθμό διαφορετικών φορέων (αερολιμένες, πολεοδομικά συγκροτήματα, μεγάλοι οδικοί άξονες και μεγάλοι σιδηρόδρομοι), γεγονός που αυξάνει περαιτέρω τον όγκο του υλικού, τον χρόνο που απαιτείται και την τεχνική πολυπλοκότητα των διακυβευόμενων ζητημάτων. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, οι ισπανικές αρχές τροποποίησαν επανειλημμένα τον σχετικό κατάλογο οντοτήτων.

9. Η Επιτροπή δήλωσε ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, διατήρησε συνεχή διάλογο με τις ισπανικές αρχές με σκοπό την εξεύρεση λύσης στην εικαζόμενη παράβαση. Στο πλαίσιο αυτό, έλαβε επίσης υπόψη τις πραγματικές εξελίξεις της υπόθεσης, ιδίως όσον αφορά τον κατάλογο των οντοτήτων τις οποίες αφορά η διαδικασία και την πρόοδο που σημείωσε η Ισπανία κατά τη διάρκεια της περιόδου.

10. Όσον αφορά την επικαιρότητα, η Επιτροπή επισήμανε ότι το άρθρο 258 της ΣΛΕΕ δεν προβλέπει καθορισμένη προθεσμία για τη διάρκεια της διαδικασίας επί παραβάσει και παρέπεμψε στην εφαρμοστέα νομολογία της ΕΕ σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια σε τέτοιες περιπτώσεις.[8] Επιπλέον, σκοπός της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας είναι να επιτρέψει στο κράτος μέλος να θέσει τέλος σε κάθε εικαζόμενη παράβαση, να του επιτρέψει να ασκήσει τα δικαιώματα άμυνάς του και να καθορίσει το αντικείμενο της διαφοράς.[9] Στόχος της διαδικασίας επί παραβάσει είναι, συνεπώς, η επίτευξη συμμόρφωσης μέσω συνεργασίας, διαλόγου και τεχνικής βοήθειας, χωρίς κατ’ ανάγκη να προσφεύγει σε δικαστικές διαδικασίες, εκτός εάν είναι απολύτως αναγκαίο.

11. Τέλος, η Επιτροπή δήλωσε ότι θα προσπαθήσει να καταλήξει σε απόφαση σχετικά με το επόμενο στάδιο της διαδικασίας το συντομότερο δυνατόν.

Από τον καταγγέλλοντα

12. Στις παρατηρήσεις του, ο καταγγέλλων ενέμεινε στην άποψή του ότι η διαδικασία διαρκεί υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο καταγγέλλων εξέφρασε επίσης την ανησυχία του για το γεγονός ότι η Ισπανία εξακολουθεί να μην παρέχει τους στρατηγικούς χάρτες θορύβου που ζήτησε η Επιτροπή και ότι οι πολίτες που επηρεάζονται από το θέμα εξακολουθούν να υποφέρουν από τα σοβαρά προβλήματα θορύβου και ατμοσφαιρικής ρύπανσης λόγω των αεροσκαφών που πετούν πάνω από τα σπίτια τους.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

13. Ο ρόλος του Διαμεσολαβητή στον τομέα των καταγγελιών επί παραβάσει καλύπτει ιδίως τον διοικητικό και διαδικαστικό χειρισμό των υποθέσεων επί παραβάσει από την Επιτροπή, όπως ο χρόνος που απαιτείται και οι λόγοι που προβάλλονται για τυχόν καθυστερήσεις. Ο Διαμεσολαβητής έχει επανειλημμένα αναγνωρίσει ότι η Επιτροπή διαθέτει διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται τις υποθέσεις επί παραβάσει.[10] Ωστόσο, εάν ο χρόνος που χρειάστηκε η Επιτροπή για να χειριστεί μια υπόθεση παρατάθηκε άσκοπα λόγω αμέλειας ή αδικαιολόγητων αναβολών από την Επιτροπή, αυτό μπορεί να συνιστά κακοδιοίκηση.[11] Το ίδιο ισχύει και για την έλλειψη δράσης χωρίς έγκυρη αιτιολόγηση.

14. Ο Διαμεσολαβητής αναγνωρίζει ότι οι διαδικασίες επί παραβάσει που σχετίζονται με περιβαλλοντικά ζητήματα μπορεί συχνά να απαιτούν σημαντικό χρονικό διάστημα, λόγω του πολύπλοκου και εξελισσόμενου χαρακτήρα τους. Η καταπολέμηση του περιβαλλοντικού θορύβου συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη στρατηγικών χαρτών θορύβου και σχεδίων δράσης για τον περιβαλλοντικό θόρυβο, καθώς συνεπάγεται τη μέτρηση της παγκόσμιας έκθεσης στον θόρυβο σε μια δεδομένη περιοχή με βάση διάφορες πηγές θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των αεροσκαφών. Ο Διαμεσολαβητής έχει αποδεχθεί ότι, εάν η διάρκεια της διαδικασίας οφείλεται στην πληρότητα της αξιολόγησης, ο πρόσθετος χρόνος μπορεί να είναι προς το δημόσιο συμφέρον [12].

15. Στην περίπτωση αυτή, η διαδικασία επί παραβάσει είναι ανοικτή εδώ και περισσότερα από εννέα χρόνια. Τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα για την εξέταση μιας διαδικασίας επί παραβάσει φαίνεται μεγάλο από κάθε αντικειμενική άποψη. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο δεδομένου ότι το ζήτημα του περιβαλλοντικού θορύβου μπορεί να έχει σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στη δημόσια υγεία. Ο Διαμεσολαβητής υπενθυμίζει ότι ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ προβλέπει υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος [13], ενώ το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει αναγνωρίσει τη σοβαρότητα του περιβαλλοντικού θορύβου καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι μπορεί ακόμη και να επηρεάσει το δικαίωμα ενός ατόμου στον σεβασμό της ιδιωτικής του ζωής [14].

16. Στην απάντησή της, η Επιτροπή εξήγησε, συνοπτικά, ότι η διάρκεια της διαδικασίας οφείλεται κυρίως στην πολυπλοκότητα της υπόθεσης και στην ανάγκη συνεχούς επικοινωνίας με την Ισπανία επί του θέματος. Ο Διαμεσολαβητής δεν έχει λόγο να αμφιβάλλει για τις δηλώσεις αυτές καθαυτές. Μολονότι από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή ήταν ανενεργή στον φάκελο καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου από την κίνηση της διαδικασίας επί παραβάσει, από τα έγγραφα που ελέγχθηκαν δεν προκύπτει καμία ανάλυση ή ουσιαστική δράση της Επιτροπής από τον Ιούνιο του 2021 έως τον Ιούνιο του 2024. Η έλλειψη δράσης κατά τη διάρκεια αυτής της τριετούς περιόδου είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, δεδομένου ότι, στην απάντησή της της 3ης Ιουλίου 2024 στην κοινοβουλευτική ερώτηση, η Επιτροπή δήλωσε ότι η Ισπανία δεν της κοινοποίησε τους πιο πρόσφατους στρατηγικούς χάρτες θορύβου και τα σχέδια δράσης που απαιτούνται από την οδηγία για τον θόρυβο ανά πενταετία.[15] Αυτά έπρεπε να υποβληθούν έως τις 30 Ιουνίου 2022 και η Επιτροπή δήλωσε ότι είχε υπενθυμίσει στην Ισπανία το γεγονός αυτό.[16] Ωστόσο, στον φάκελο της Επιτροπής δεν υπάρχει κανένα ίχνος αποστολής τέτοιων υπενθυμίσεων.

17. Για λόγους χρηστής διοίκησης, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα πρέπει να τηρούν επαρκή αρχεία των διοικητικών διαδικασιών. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση, τα έγγραφα που ελέγχθηκαν δεν κατέδειξαν ότι η Επιτροπή παρακολούθησε την υπόθεση εκ του σύνεγγυς και προσεκτικά από τον Ιούνιο του 2021 έως τον Ιούνιο του 2024. Ελλείψει τέτοιων αποδεικτικών στοιχείων, ο Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να επιβεβαιώσει αν η Επιτροπή έλαβε μέτρα και αν εξέτασε τη διαδικασία επί παραβάσει ενεργά και χωρίς περιττές καθυστερήσεις κατά τη διάρκεια αυτής της τριετούς περιόδου [17].

18. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής μπορεί μόνο να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή παρέλειψε να αναλάβει δράση επί της υπόθεσης για τρία έτη, δηλαδή για σημαντικό χρονικό διάστημα. Αυτό είναι λυπηρό.

19. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε τον Ιούνιο του 2024, όταν η Επιτροπή πραγματοποίησε συνεδρίαση με τις ισπανικές αρχές, ακολουθούμενη από επικαιροποιήσεις σχετικά με την πρόοδο του θέματος που υπέβαλε η Ισπανία. Από την έρευνα της Διαμεσολαβήτριας προκύπτει ότι, από τον Ιούνιο του 2024, η Επιτροπή έχει λάβει τακτικές επικαιροποιήσεις από την Ισπανία και έχει πραγματοποιήσει περαιτέρω συναντήσεις με τις ισπανικές αρχές. Υπό τις συνθήκες αυτές, ο Διαμεσολαβητής διαπιστώνει ότι η Επιτροπή συνεχίζει τώρα ενεργά την έρευνα. Ως εκ τούτου, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν θα εξυπηρετούσε κανένα χρήσιμο σκοπό η διατύπωση σύστασης στην παρούσα υπόθεση.

20. Με βάση τα ανωτέρω, η Διαμεσολαβήτρια καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η παράλειψη της Επιτροπής να αναλάβει δράση για την υπόθεση επί τρία έτη και να παράσχει αποδεικτικά στοιχεία που να δικαιολογούν την αδράνειά της κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου συνιστά κακοδιοίκηση. Δεδομένων των σημαντικών δημόσιων επιπτώσεων της μη συμμόρφωσης ενός κράτους μέλους με την οδηγία για τον θόρυβο, ο Διαμεσολαβητής αναμένει από την Επιτροπή να ασχοληθεί κατά προτεραιότητα με τη διαδικασία επί παραβάσει.

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Η παράλειψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναλάβει δράση και να παράσχει αποδεικτικά στοιχεία που να δικαιολογούν την αδράνειά της στην υπόθεση για περίοδο τριών ετών συνιστά κακοδιοίκηση. Δεδομένων των σημαντικών δημόσιων επιπτώσεων της μη συμμόρφωσης ενός κράτους μέλους με την οδηγία για τον θόρυβο, ο Διαμεσολαβητής αναμένει από την Επιτροπή να ασχοληθεί κατά προτεραιότητα με τη διαδικασία επί παραβάσει.

Ο καταγγέλλων και η Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

Teresa Anjinho
Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 12/12/2025

[1] Η προειδοποιητική επιστολή αποτελεί το πρώτο επίσημο στάδιο της διαδικασίας επί παραβάσει, στο οποίο το οικείο κράτος μέλος πρέπει να αποστείλει λεπτομερή απάντηση, κατά κανόνα εντός δύο μηνών. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις διαδικασίες επί παραβάσει της ΕΕ διατίθενται στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής: https://commission.europa.eu/law/application-eu-law/implementing-eu-law/infringement-procedure_en.

[2] Οδηγία 2002/49/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, σχετικά με την αξιολόγηση και τη διαχείριση του περιβαλλοντικού θορύβου, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02002L0049-20210729.

[3] Εάν η Επιτροπή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η χώρα δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις που υπέχει βάσει του δικαίου της ΕΕ, μπορεί να αποστείλει αιτιολογημένη γνώμη: επίσημο αίτημα συμμόρφωσης με το δίκαιο της ΕΕ.

[4] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/memo_18_4486

[5] https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-9-2024-001285_EN.html

[6] https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-9-2024-001285-ASW_EN.html

[7] Το «EU Pilot» είναι ένας αρχικός, άτυπος διάλογος μεταξύ της Επιτροπής και του κράτους μέλους το οποίο αφορά μια καταγγελία παράβασης.

[8] Απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-226/01, Επιτροπή κατά Δανίας: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=BBCBA5FBA3FE818C9C6ABF2274B266ED;text=&docid=48025&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1607704.

[9] Απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-33/04, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, σκέψη 18: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=47579&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1629328.

[10] Βλ. απόφαση του Διαμεσολαβητή στην υπόθεση 4/2024/JN, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/195058.

[11] Βλ. τις αποφάσεις του Διαμεσολαβητή στις υποθέσεις 369/2018/JAP, διαθέσιμες στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/119020 και 2029/2022/EIS, διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/179452.

[12] Βλ. σημείο 22 της απόφασης του Διαμεσολαβητή στην υπόθεση 950/2023/EIS, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/197517.

[13] Βλ. άρθρο 37 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

[14] Βλ., μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην υπόθεση 16798/90, López Ostra κατά Ισπανίας, που διατίθενται στη διεύθυνση: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-62468%22]} και στην υπόθεση 2345/06, Deés/Ουγγαρία , διατίθεται στη διεύθυνση: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-101647%22]}.

[15] Η απαίτηση αυτή περιλαμβάνεται στο άρθρο 7 της οδηγίας για τον θόρυβο.

[16] Βλ. υποσημείωση 6 ανωτέρω.

[17] Βλ. επίσης σημεία 18 και 19 της απόφασης του Διαμεσολαβητή στην υπόθεση 1171/2023/JN, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/186479.