Στρασβούργο, 20 Οκτωβρίου 2004

Αξιότιμε κ. B.,

Στις 27 Ιανουαρίου 2004, υποβάλατε καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με πρόταση έρευνας (FP6-502870) την οποία είχε υποβάλει η εταιρεία σας Arno Nordic AB.

Στις 16 Φεβρουαρίου 2004, διαβίβασα την καταγγελία στον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Επιτροπή απέστειλε τη γνώμη της στις 6 Μαΐου 2004 και σας τη διαβίβασα με πρόσκληση να διατυπώσετε παρατηρήσεις, εφόσον το επιθυμείτε. Δεν φαίνεται να έχουν ληφθεί παρατηρήσεις από εσάς.

Σας γράφω τώρα για να σας ενημερώσω για τα αποτελέσματα των ερευνών που έχουν γίνει.

Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Τον Φεβρουάριο του 2004, υποβλήθηκε καταγγελία στον Διαμεσολαβητή κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με πρόταση έρευνας (FP6-502870) την οποία είχε υποβάλει η σουηδική εταιρεία Arno Nordic AB.

Σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, τα σχετικά πραγματικά περιστατικά είναι, συνοπτικά, τα ακόλουθα:

Στις 18 Μαρτίου 2003, η εταιρεία του καταγγέλλοντος, η Arno Nordic AB (εφεξής «Arno Nordic»), υπέβαλε πρόταση έρευνας στη ΓΔ Έρευνας της Επιτροπής. Λίγο μετά την υποβολή της πρότασης, ο αρμόδιος επικοινωνίας που αναφέρεται στην πρόταση, ο κ. Β, εγκατέλειψε τη θέση του στην εταιρεία. Ως εκ τούτου, στις 8 Απριλίου 2003, ο καταγγέλλων ενημέρωσε την Επιτροπή, με συστημένη επιστολή, ότι ο Β είχε παραιτηθεί από τη θέση του και ότι τα καθήκοντα του Β είχαν αναληφθεί από τον ίδιο τον καταγγέλλοντα. Οι πληροφορίες αυτές εστάλησαν επίσης στην Επιτροπή με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.

Ωστόσο, τον Μάιο του 2003, οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής επικοινώνησαν με τον κ. Β σχετικά με την πρόταση έρευνας και, όπως φαίνεται, συζήτησαν αλλαγές σε αυτήν ή ενδεχομένως απόσυρση. Ο καταγγέλλων επικοινώνησε με την Επιτροπή, επισήμανε ότι η Επιτροπή είχε κάνει λάθος και ζήτησε γραπτή εξήγηση. Όταν δεν έλαβε γραπτή εξήγηση, ο καταγγέλλων απέστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα στην Επιτροπή, επαναλαμβάνοντας το αίτημά του. Ζήτησε επίσης πληροφορίες σχετικά με το πότε η Επιτροπή άλλαξε πράγματι το όνομα του υπεύθυνου επικοινωνίας σχετικά με την πρόταση από τον κ. B σε δικό του. Ο καταγγέλλων έλαβε απάντηση μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από την Επιτροπή στην οποία αναφερόταν ότι η αποχώρηση του κ. Β από την εταιρεία δεν είχε επιπτώσεις στην αξιολόγηση της πρότασης.

Τον Ιούνιο του 2003, ο καταγγέλλων απέστειλε στην Επιτροπή ηλεκτρονικό μήνυμα με διάφορες ερωτήσεις σχετικά με την αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας. Μεταξύ άλλων, ρώτησε αν οι πληροφορίες που είχε παράσχει στην επιστολή του της 8ης Απριλίου 2003 σχετικά με την αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας ήταν επαρκώς σαφείς και γιατί η Επιτροπή δεν είχε απαντήσει στην εν λόγω επιστολή. Ένας υπάλληλος της Επιτροπής απάντησε, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ότι οι πληροφορίες ήταν επαρκώς σαφείς, αλλά ότι ουδέποτε έλαβε την επιστολή του καταγγέλλοντος της 8ης Απριλίου 2003 και ότι, ως εκ τούτου, αγνοούσε την αλλαγή του υπευθύνου επικοινωνίας όταν επικοινώνησε με τον B τον Μάιο. Ο υπάλληλος δήλωσε επίσης ότι μια πρόταση δεν μπορεί να αλλάξει, αλλά ότι γνώριζε πλέον ότι ο καταγγέλλων ήταν ο αρμόδιος επικοινωνίας, πράγμα που ήταν αρκετό.

Στις 3 Ιουλίου 2003, η Επιτροπή απέστειλε στον καταγγέλλοντα επιστολή σχετικά με την πρόταση. Η επιστολή απευθυνόταν στον καταγγέλλοντα (δηλ. με το όνομα του καταγγέλλοντος), αλλά εστάλη στη διεύθυνση του κ. Β. Ο καταγγέλλων ενημέρωσε την Επιτροπή σχετικά με το σφάλμα του μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

Στις 8 Δεκεμβρίου 2003, η Επιτροπή απέστειλε στον B επιστολή σχετικά με την αξιολόγηση της προτάσεως. Ο καταγγέλλων απέστειλε εκ νέου ηλεκτρονικό μήνυμα στην Επιτροπή, ενημερώνοντάς την για τα επαναλαμβανόμενα λάθη της.

Επιπλέον, ο καταγγέλλων δηλώνει ότι η απόδειξη παραλαβής της πρότασης είχε ημερομηνία 18 Νοεμβρίου 2003. Ωστόσο, έλαβε την επιστολή μόλις στις 19 Ιανουαρίου 2004. Η ημερομηνία της σφραγίδας του ταχυδρομείου ήταν η 18η Ιανουαρίου 2004. Ο καταγγέλλων θεωρεί ότι αυτή η καθυστέρηση στην αποστολή της επιστολής είναι παράλογη.

Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή:

i) υπήρξε αμέλεια κατά τον χειρισμό των πληροφοριών ότι υπήρξε αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας όσον αφορά την ερευνητική πρόταση. και

ii) Καθυστέρησε αδικαιολόγητα την αποστολή της απόδειξης παραλαβής της ερευνητικής πρότασης.

Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή θα πρέπει να εξηγήσει και να διορθώσει τη συμπεριφορά του.

Η ΕΡΩΤΗΣΗ

Η γνώμη της Επιτροπής

Στη γνώμη της, η Επιτροπή διατυπώνει τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

Στις 18 Μαρτίου 2003, η εταιρεία Arno Nordic υπέβαλε πρόταση έρευνας για ένα ολοκληρωμένο έργο στο πλαίσιο της πρώτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο της θεματικής προτεραιότητας 1 ΠΠ6-2002-LifeSciHealth. Η πρόταση παρελήφθη από τον εξωτερικό πάροχο υπηρεσιών του 6ου ΠΠ στις 20 Μαρτίου 2003 και καταχωρίστηκε ως πρόταση με αριθμό FP6-502870. Η πρόταση προσδιόριζε τον κ. B ως υπεύθυνο επικοινωνίας για την Arno Nordic.

Στις 28 Μαρτίου 2003 ή περί τις 28 Μαρτίου 2003, η Επιτροπή απέστειλε στον B βεβαίωση παραλαβής της προτάσεως, αναφέροντας τον αριθμό καταχωρίσεως που αποδόθηκε στην πρόταση της Arno Nordic.

Στις 15 Μαΐου 2003, ο καταγγέλλων απέστειλε στην Επιτροπή ηλεκτρονικό μήνυμα δηλώνοντας ότι είχε αποστείλει συστημένη επιστολή με την οποία ενημέρωνε την Επιτροπή ότι είχε αναλάβει ως υπεύθυνος επικοινωνίας για την πρόταση εξ ονόματος της Arno Nordic. Αμφισβητεί τους λόγους για τους οποίους δεν αναγνωρίστηκε και δεν δόθηκε συνέχεια στην επιστολή αυτή. Ωστόσο, μέχρι τις 15 Μαΐου 2003, η Επιτροπή αγνοούσε την ύπαρξη της συστημένης επιστολής. Πρόσφατες έρευνες προς τον εξωτερικό πάροχο υπηρεσιών έδειξαν ότι η επιστολή του καταγγέλλοντος έφθασε στις 14 Απριλίου 2003, δηλαδή μετά τη λήξη της προθεσμίας για την υποβολή προτάσεων, και ότι είχε κατατεθεί. Δεν είναι σαφές εάν και πότε διαβιβάστηκε η επιστολή στην Επιτροπή.

Σε μεταγενέστερες τηλεφωνικές κλήσεις και μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, η Επιτροπή διαβεβαίωσε τον καταγγέλλοντα ότι το περιεχόμενο του μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του της 15ης Μαΐου 2003 είχε ληφθεί δεόντως υπόψη. Ο καταγγέλλων ενημερώθηκε ότι, ενώ οι κανόνες για την αξιολόγηση της πρότασης απέκλειαν οποιαδήποτε τροποποίηση της πρότασης, είχε σημειωθεί η αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας για την Arno Nordic. Τονίστηκε ότι η αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας δεν θα επηρεάσει με κανέναν τρόπο αρνητικά την αξιολόγηση της πρότασης.

Η διαδικασία αξιολόγησης ολοκληρώθηκε στις 6 Ιουνίου 2003. Μέχρι τα τέλη Ιουνίου 2003, η Επιτροπή είχε αντιληφθεί ότι οποιοδήποτε ζήτημα σχετικά με την πρόταση είχε επιλυθεί κατά τρόπο ικανοποιητικό για τον καταγγέλλοντα.

Ωστόσο, δύο μεταγενέστερα σφάλματα σημειώθηκαν σε σχέση με τη δημιουργία τοπικών καταλόγων διευθύνσεων με βάση τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν στην αρχική πρόταση. Στις ή περί τις 3 Ιουλίου 2003, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή προς τον καταγγέλλοντα σχετικά με τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της πρότασης. Η επιστολή εστάλη στη διεύθυνση του κ. Β. Επιπλέον, τον Δεκέμβριο του 2003, η Επιτροπή επικοινώνησε εσφαλμένα με τον B στο πλαίσιο έρευνας. Ο καταγγέλλων ενημέρωσε την Επιτροπή για τα σφάλματα αυτά. Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για κάθε ενόχληση που προκλήθηκε από τα λάθη. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι τα σφάλματα δεν επηρέασαν την αξιολόγηση της πρότασης της Arno Nordic. Κατά τον χρόνο των σφαλμάτων, η διαδικασία αξιολόγησης είχε ήδη ολοκληρωθεί.

Όσον αφορά την εικαζόμενη καθυστερημένη αποστολή επιστολής με ημερομηνία 18 Νοεμβρίου 2003, δεν είναι σαφές στην Επιτροπή σε ποια επιστολή αναφέρεται ο καταγγέλλων. Ενδέχεται η εν λόγω επιστολή να αφορά άλλη πρόταση (FP6-005226) που υποβλήθηκε από τον καταγγέλλοντα στο πλαίσιο μεταγενέστερης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων. Η εν λόγω επιστολή θα μπορούσε να είναι η απόδειξη παραλαβής, της 19ης Νοεμβρίου 2003, για τη νέα αυτή πρόταση. Ωστόσο, όλη η αλληλογραφία που επισύναψε ο καταγγέλλων στην καταγγελία του προς τον Διαμεσολαβητή αφορά την πρώτη πρόταση (ΠΠ6-502870). Λόγω της αβεβαιότητας όσον αφορά την εν λόγω επιστολή, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να απαντήσει δεόντως στον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος σχετικά με το θέμα αυτό.

Ο Διαμεσολαβητής κάλεσε τον καταγγέλλοντα να υποβάλει παρατηρήσεις σχετικά με τη γνωμοδότηση. Δεν φαίνεται να έχουν υποβληθεί παρατηρήσεις από τον καταγγέλλοντα.

Η ΑΠΟΦΑΣΗ

1 Ο φερόμενος ως αμελής χειρισμός των πληροφοριών

1.1 Η καταγγελία, η οποία στρέφεται κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αφορά πρόταση έρευνας (FP6-502870) που υποβλήθηκε από τη σουηδική εταιρεία Arno Nordic AB (εφεξής «Arno Nordic») στις 18 Μαρτίου 2003, στην οποία αναφέρεται ο κ. B ως υπεύθυνος επικοινωνίας. Σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, λίγο μετά την υποβολή της πρότασης, ο Β εγκατέλειψε τη θέση του στην Arno Nordic και, ως εκ τούτου, ο καταγγέλλων ενημέρωσε την Επιτροπή, με συστημένη επιστολή της 8ης Απριλίου 2003, ότι είχε αναλάβει τη θέση του υπεύθυνου επικοινωνίας. Ωστόσο, και παρά το γεγονός ότι η Επιτροπή έλαβε τελικά γνώση της αλλαγής του υπεύθυνου επικοινωνίας, η Επιτροπή επικοινώνησε με τον κ. B σχετικά με την πρόταση έρευνας τον Μάιο, τον Ιούλιο και τον Δεκέμβριο του 2003. Ο καταγγέλλων γνωστοποίησε στην Επιτροπή τα λάθη του σε κάθε τέτοια περίπτωση. Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή επέδειξε αμέλεια κατά τον χειρισμό των πληροφοριών σχετικά με την αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας όσον αφορά την πρόταση έρευνας.

1.2 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι μέχρι τις 15 Μαΐου 2003, όταν ο καταγγέλλων απέστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα σχετικά με το θέμα, αγνοούσε την ύπαρξη της συστημένης επιστολής στην οποία ο καταγγέλλων εξηγούσε ότι είχε αναλάβει ως υπεύθυνος επικοινωνίας για την ερευνητική πρόταση. Πρόσφατες έρευνες προς τον εξωτερικό πάροχο υπηρεσιών έδειξαν ότι η επιστολή του καταγγέλλοντος έφθασε στις 14 Απριλίου 2003 και ότι είχε κατατεθεί. Δεν είναι σαφές εάν και πότε διαβιβάστηκε η επιστολή στην Επιτροπή. Ωστόσο, σε μεταγενέστερες τηλεφωνικές κλήσεις και μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, η Επιτροπή διαβεβαίωσε τον καταγγέλλοντα ότι είχε σημειωθεί δεόντως η αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας και ότι η αλλαγή αυτή δεν θα επηρέαζε με κανέναν τρόπο αρνητικά την αξιολόγηση της πρότασης. Ωστόσο, ο κ. Β επικοινώνησε εσφαλμένα με τον καταγγέλλοντα αντί του τον Ιούλιο του 2003 σχετικά με τα αποτελέσματα της πρότασης έργου και τον Δεκέμβριο του 2003 στο πλαίσιο έρευνας. Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για την όποια ενόχληση προκλήθηκε από τα λάθη αυτά, αλλά επιβεβαιώνει ότι τα λάθη δεν είχαν καμία επίπτωση στην αξιολόγηση της πρότασης, η οποία είχε ήδη ολοκληρωθεί στις 6 Ιουνίου 2003.

1.3 Ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι οι αρχές της χρηστής διοίκησης απαιτούν από τα κοινοτικά θεσμικά όργανα να ενεργούν με επιμέλεια και να επιδεικνύουν πνεύμα εξυπηρέτησης (1). Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι η Επιτροπή παραμένει πλήρως υπεύθυνη για την ποιότητα της διοίκησης που ασκείται από εξωτερικό πάροχο υπηρεσιών για λογαριασμό του (2). Στην παρούσα υπόθεση, ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι ο καταγγέλλων έλαβε μέτρα για να ενημερώσει την Επιτροπή σχετικά με την αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας, αλλά ότι ο εξωτερικός πάροχος υπηρεσιών της Επιτροπής υπέβαλε την επιστολή και ότι δεν είναι σαφές εάν και πότε διαβιβάστηκε στην Επιτροπή. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει επίσης ότι, αφού διαβεβαίωσε τον καταγγέλλοντα ότι είχε λάβει δεόντως υπόψη την αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας, η Επιτροπή επικοινώνησε δύο φορές με το λάθος πρόσωπο σχετικά με θέματα που αφορούν την πρόταση έργου.

1.4 Βάσει των ανωτέρω, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι η Επιτροπή, μη διασφαλίζοντας τον ορθό χειρισμό των πληροφοριών σχετικά με την αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας, δεν ενήργησε με επιμέλεια και δεν επέδειξε πνεύμα εξυπηρέτησης. Αυτό συνιστά περίπτωση κακοδιοίκησης και θα διατυπωθεί επικριτική παρατήρηση εν προκειμένω.

2 Η υποτιθέμενη αδικαιολόγητη καθυστέρηση

2.1 Ο καταγγέλλων δηλώνει ότι στις 19 Ιανουαρίου 2004 έλαβε βεβαίωση παραλαβής της πρότασης. Η απόδειξη παραλαβής είχε ημερομηνία 18 Νοεμβρίου 2003, αλλά η ημερομηνία της σφραγίδας του ταχυδρομείου ήταν η 18η Ιανουαρίου 2004. Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή καθυστέρησε αδικαιολόγητα την αποστολή της απόδειξης παραλαβής της ερευνητικής πρότασης.

2.2 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν είναι σαφές σε ποια επιστολή αναφέρεται ο καταγγέλλων. Η εν λόγω επιστολή μπορεί να αφορά άλλη πρόταση (FP6-005226) που υποβλήθηκε από τον καταγγέλλοντα στο πλαίσιο μεταγενέστερης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων. Λόγω της αβεβαιότητας όσον αφορά την εν λόγω επιστολή, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να απαντήσει δεόντως στον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος σχετικά με το θέμα αυτό.

2.3 Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει την εξήγηση της Επιτροπής στη γνώμη της ότι δεν είναι σε θέση να απαντήσει σωστά στον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος, διότι δεν είναι σαφές σε ποια επιστολή αναφέρεται ο καταγγέλλων. Η γνώμη της Επιτροπής, με την επεξήγηση των λόγων για τους οποίους δεν μπορεί να απαντήσει στον εν λόγω ισχυρισμό, διαβιβάστηκε στον καταγγέλλοντα με πρόσκληση να υποβάλει παρατηρήσεις. Ο καταγγέλλων δεν υπέβαλε παρατηρήσεις με καμία διευκρίνιση σχετικά με το θέμα. Ελλείψει διευκρινίσεων από τον καταγγέλλοντα, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι δεν δικαιολογούνται περαιτέρω έρευνες σχετικά με την εν λόγω πτυχή της καταγγελίας.

2.4 Ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι ο καταγγέλλων έχει τη δυνατότητα να υποβάλει νέα καταγγελία σχετικά με την εικαζόμενη καθυστέρηση, εάν το κρίνει χρήσιμο και εάν μπορεί να παράσχει λεπτομερέστερες πληροφορίες.

3 Ο ισχυρισμός του καταγγέλλοντος

3.1 Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή πρέπει να εξηγήσει και να διορθώσει τη συμπεριφορά του.

3.2 Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι η Επιτροπή αναγνώρισε και εξήγησε τα λάθη της όσον αφορά τον υπεύθυνο επικοινωνίας και ότι ζήτησε συγγνώμη για την ταλαιπωρία που προκάλεσαν τα λάθη αυτά. Δεδομένου ότι τα εν λόγω σφάλματα αφορούν συγκεκριμένα γεγονότα του παρελθόντος τα οποία δεν φαίνεται να επηρέασαν το αποτέλεσμα της αξιολόγησης της ερευνητικής πρότασης, ο Διαμεσολαβητής δεν θεωρεί δυνατή τη λήψη διορθωτικών μέτρων. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής διαπιστώνει ότι η Επιτροπή έχει ικανοποιήσει τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος.

4 Συμπέρασμα

Βάσει των ερευνών του Διαμεσολαβητή σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, είναι αναγκαίο να διατυπωθεί η ακόλουθη επικριτική παρατήρηση όσον αφορά τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος περί αμελούς χειρισμού των πληροφοριών:

Οι αρχές της χρηστής διοίκησης απαιτούν από τα κοινοτικά όργανα να ενεργούν με επιμέλεια και να είναι προσηλωμένα στην παροχή υπηρεσιών (3). Στην παρούσα υπόθεση, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι η Επιτροπή, μη διασφαλίζοντας τον ορθό χειρισμό των πληροφοριών σχετικά με την αλλαγή του υπεύθυνου επικοινωνίας, δεν ενήργησε με επιμέλεια και δεν επέδειξε πνεύμα εξυπηρέτησης. Πρόκειται για περίπτωση κακοδιοίκησης.

Δεδομένου ότι αυτή η πτυχή της υπόθεσης αφορά διαδικασίες που σχετίζονται με συγκεκριμένα γεγονότα του παρελθόντος, δεν είναι σκόπιμο να επιδιωχθεί φιλικός διακανονισμός της υπόθεσης.

Όσον αφορά τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος περί αδικαιολόγητης καθυστέρησης, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί, για τους λόγους που αναφέρονται στο σημείο 2.3 ανωτέρω, ότι δεν δικαιολογούνται περαιτέρω έρευνες.

Βάσει των ανωτέρω, ο Διαμεσολαβητής περατώνει την υπόθεση.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής θα ενημερωθεί επίσης για την απόφαση αυτή.

Με εκτίμηση,

 

Π. Νικηφόρος ΔΙΑΜΑΝΔΟΥΡΟΣ

---

(1) Άρθρο 12 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ορθής Διοικητικής Συμπεριφοράς, διαθέσιμο στον ιστότοπο του Διαμεσολαβητή: http://www.ombudsman.europa.eu

(2) Βλέπε υπόθεση 630/96, που αναφέρεται στη σελίδα 226 της ετήσιας έκθεσης του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για το 1997, διαθέσιμη στον ακόλουθο δικτυακό τόπο: http://www.ombudsman.europa.eu/report/en/default.htm

(3) Άρθρο 12 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ορθής Διοικητικής Συμπεριφοράς, διαθέσιμο στον ιστότοπο του Διαμεσολαβητή: http://www.ombudsman.europa.eu