Ιστορικό της καταγγελίας

1. Ο καταγγέλλων, ερευνητής σε φινλανδικό πανεπιστήμιο, ζήτησε από την Επιτροπή να του παράσχει πρόσβαση του κοινού στις γνωμοδοτήσεις της Νομικής Υπηρεσίας της Επιτροπής σχετικά με τον νομοθετικό φάκελο της Επιτροπής που αφορά τη δημιουργία Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO). Αρχικά, η Επιτροπή του ανέφερε ότι δεν υπήρχαν έγγραφα σχετικά με το αίτημά του. Στη συνέχεια, αφού κατανόησε καλύτερα το αίτημα του καταγγέλλοντος, προσδιόρισε δέκα σχετικά έγγραφα.

2. Η Επιτροπή χορήγησε πλήρη πρόσβαση σε ένα από τα έγγραφα, πολύ ευρεία πρόσβαση σε δύο ακόμη έγγραφα και μερική πρόσβαση σε άλλο έγγραφο. Παραπέμποντας στους ισχύοντες κανόνες ^[1], απέκρυψε τα υπόλοιπα έξι έγγραφα υποστηρίζοντας ότι η δημοσιοποίησή τους i) θα υπονόμευε την προστασία των νομικών συμβουλών και ii) θα υπονόμευε σοβαρά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Επιτροπής. Σημείωσε ότι οι σχετικές διαπραγματεύσεις βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.

3. Ο καταγγέλλων αμφισβήτησε την αρχική απόφαση, υποστηρίζοντας ιδίως ότι υπήρχε υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη δημοσιοποίηση, διότι το ζήτημα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ήταν τόσο σημαντικό για το κοινό.

4. Σε απάντηση, ενώ η Επιτροπή χορήγησε περαιτέρω μερική πρόσβαση σε τέσσερα από τα έγγραφα και σε ένα πρόσθετο έγγραφο, το οποίο δημιουργήθηκε μετά την αρχική απάντηση, εξακολούθησε να αρνείται οποιαδήποτε πρόσβαση στα υπόλοιπα έγγραφα. Δυσαρεστημένος από αυτή τη στροφή των γεγονότων, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή. Αμφισβήτησε την απόφαση της Επιτροπής να παρακρατήσει τα έγγραφα και έκρινε ότι το σύστημά της διαχειρίσεως εγγράφων δεν ήταν κατάλληλο για την εξέταση των αιτήσεων προσβάσεως στα έγγραφα.

5. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την καταγγελία και η ερευνητική της ομάδα διενήργησε έλεγχο του φακέλου της Επιτροπής.

Επί του ζητήματος της αρνήσεως προσβάσεως στα έγγραφα

Η σύσταση του Διαμεσολαβητή

6. Αφού αξιολόγησε τα ελεγχθέντα έγγραφα και τους λόγους της Επιτροπής για την απόκρυψή τους, η Διαμεσολαβήτρια ακολούθησε αυστηρό έλεγχο για τη δημοσιοποίηση νομοθετικών εγγράφων, με βάση την αρχή ότι η νομοθετική διαδικασία θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πλησιέστερη στους πολίτες, απαιτώντας υψηλό βαθμό διαφάνειας. 

7. Μολονότι η Διαμεσολαβήτρια έκρινε δικαιολογημένη την άρνηση της Επιτροπής να χορηγήσει περαιτέρω μερική πρόσβαση σε ορισμένα από τα έγγραφα και δεν υπήρχε υπερισχύον δημόσιο συμφέρον κατά τον χρόνο έκδοσης της επιβεβαιωτικής απόφασης που θα δικαιολογούσε τη δημοσιοποίησή τους, διαφώνησε με τα επιχειρήματα της Επιτροπής για την απόκρυψη του συνόλου ή μέρους πέντε εγγράφων.

8. Ως εκ τούτου, συνέστησε ^[2] στην Επιτροπή να χορηγήσει περαιτέρω μερική πρόσβαση σε τρία έγγραφα και πλήρη πρόσβαση σε δύο άλλα έγγραφα. Ενθάρρυνε επίσης την Επιτροπή να λάβει υπόψη τις σχετικές εξελίξεις ^[3] μετά την επιβεβαιωτική της απόφαση.

9. Η Επιτροπή απέρριψε τη σύσταση της Διαμεσολαβήτριας, υποστηρίζοντας ότι η αξιολόγησή της, όπως ορίζεται στην επιβεβαιωτική απόφαση,«ήταν νομικά και αντικειμενικά ορθή κατά τον χρόνο λήψης της». Σημείωσε επίσης ότι ο καταγγέλλων είχε τη δυνατότητα να υποβάλει νέα αίτηση πρόσβασης σε έγγραφα.

10. Ο καταγγέλλων, στις παρατηρήσεις του προς τον Διαμεσολαβητή, εξέφρασε την απογοήτευσή του για την απάντηση της Επιτροπής. Θεωρεί ότι η Επιτροπή «διατηρεί σταθερά την αντίθεσή της στην ορθή εφαρμογή του νόμου και στην προώθηση του ανοικτού χαρακτήρα στην ΕΕ».

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή μετά τη σύσταση

11. Η Διαμεσολαβήτρια εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν ακολούθησε τη σύστασή της για χορήγηση περαιτέρω πρόσβασης του κοινού στα εν λόγω έγγραφα.

12. Η Διαμεσολαβήτρια εμμένει στην άποψή της ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε χορηγήσει πρόσβαση στα έγγραφα όπως συνέστησε. Εκφράζει την απογοήτευσή της για την απλοϊκή δήλωση της Επιτροπής ότι η επιβεβαιωτική απόφασή της ήταν ορθή από πραγματική και νομική άποψη κατά τον χρόνο έκδοσής της. Ακόμη και στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή θα μπορούσε να χορηγήσει περαιτέρω πρόσβαση, εάν αυτό καταστεί σκόπιμο σε μεταγενέστερο στάδιο.

13. Η Διαμεσολαβήτρια σημειώνει με ανησυχία ότι η Επιτροπή δεν εφάρμοσε το κατάλληλο υψηλότερο επίπεδο διαφάνειας που απαιτείται για τον νομοθετικό φάκελο σχετικά με τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν κατόρθωσε να είναι πιο διαφανής και ανοικτή, ιδίως σε μια υπόθεση όπως αυτή, η οποία άπτεται καινοφανών και πολύπλοκων νομικών ζητημάτων. Εκφράζει επίσης την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή εξακολουθεί να βασίζεται στη νομική ορθότητα κατά τον χρόνο λήψης μιας απόφασης, η οποία ελήφθη σχεδόν πριν από τρία χρόνια, παρά το γεγονός ότι η διαδικασία διαπραγμάτευσης που αναφέρεται στα έγγραφα έχει ολοκληρωθεί. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει πλέον συσταθεί μέσω ενισχυμένης συνεργασίας ^[4], μολονότι δεν είναι ακόμη πλήρως λειτουργική.

14. Η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι το δημόσιο συμφέρον για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών νομικών και πραγματικών εξελίξεων, θα εξυπηρετηθεί δεόντως από τη μεγαλύτερη διαφάνεια και τις περαιτέρω γνωστοποιήσεις που έχει συστήσει. Δυστυχώς, η Επιτροπή εξακολουθεί να παρακρατεί τα σχετικά έγγραφα. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια επιβεβαιώνει τη διαπίστωση κακοδιοίκησης.  

Το ζήτημα του προσδιορισμού των σχετικών εγγράφων

15. Στη σύστασή της, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι το προσωπικό της Επιτροπής κατέβαλε αξιέπαινες προσπάθειες για να βοηθήσει τον καταγγέλλοντα να εντοπίσει τα έγγραφα στα οποία ζητούσε πρόσβαση του κοινού. Του παρείχαν ένα συμπληρωματικό έγγραφο μετά την αρχική απάντηση, ανταποκρινόμενο στα συμφέροντά του, καθώς και στα συμφέροντα της διαφάνειας και της χρηστής διοίκησης εν γένει. Ο Διαμεσολαβητής κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι ο χρόνος που απαιτείται για την ολοκλήρωση αυτού του καθήκοντος, υπό τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης, ήταν δικαιολογημένος στην παρούσα υπόθεση.

16. Ο καταγγέλλων εξέφρασε την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι ο Διαμεσολαβητής δεν είχε διερευνήσει περαιτέρω το σύστημα διαχείρισης εγγράφων της Επιτροπής, το οποίο, κατά την άποψή του, είναι ανεπαρκές για τη διευκόλυνση της ταχείας διεκπεραίωσης των αιτήσεων πρόσβασης του κοινού. Ως εκ τούτου, κάλεσε τη Διαμεσολαβήτρια να κινήσει έρευνα με δική της πρωτοβουλία σχετικά με το ευρύτερο ζήτημα της διαχείρισης εγγράφων. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει τις ανησυχίες του καταγγέλλοντος και ενδέχεται να επανέλθει στο γενικό αυτό ζήτημα στο μέλλον.

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο πόρισμα:

Η Διαμεσολαβήτρια δεν είναι ικανοποιημένη από την απάντηση της Επιτροπής στη σύστασή της. Λαμβανομένης υπόψη της συνεχιζόμενης άρνησης της Επιτροπής να χορηγήσει περαιτέρω πρόσβαση στα ζητηθέντα έγγραφα, η Διαμεσολαβήτρια επιβεβαιώνει τη διαπίστωσή της περί κακοδιοίκησης.

Ο καταγγέλλων και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 04/09/2019

[1] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, ΕΕ (2001) L 145, σ. 43, διαθέσιμος εδώ: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex%3A32001R1049. 

[2] Σύσταση της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας στην υπόθεση 195/2017/JAP σχετικά με την άρνηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να χορηγήσει πρόσβαση σε νομικές γνωμοδοτήσεις επί της πρότασης κανονισμού για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/recommendation/en/109961

[3] Το πέρασμα του χρόνου και οι νομοθετικές εξελίξεις σχετικά με τους νέους κανόνες της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων και την επιλογή ενισχυμένης συνεργασίας για την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

[4] Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2017, σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (ΕΕ L 283 της 31.10.2017, σ. 1), διαθέσιμος εδώ: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2017/1939/oj