Προϊστάμενος Μονάδας
Γενική Γραμματεία Μονάδα
SG.A.3 - Διαφάνεια & Δεοντολογία
Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Αξιότιμη κ. X,

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής έλαβε ερώτημα από το Γραφείο του Επιτρόπου Δικαιοσύνης της Εσθονίας σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών.

Το ερώτημα, το οποίο επισυνάπτεται στην παρούσα επιστολή, υποβλήθηκε στο πλαίσιο υπόθεσης που εκκρεμεί επί του παρόντος ενώπιον του Επιτρόπου Δικαιοσύνης σχετικά με πολίτη της ΕΕ και τη σύζυγό του, υπήκοο τρίτης χώρας, οι οποίοι διαμένουν στην Εσθονία από τον Φεβρουάριο του 2020. Ειδικότερα, η υπόθεση αφορά τις απαιτήσεις σχετικά με την ανανέωση του δελτίου προσωρινής διαμονής του/της συζύγου και τα σχετικά τέλη, καθώς και τα δικαιώματα του/της συζύγου να υποβάλει αίτηση για δελτίο μόνιμης διαμονής.

Οι υπήκοοι τρίτων χωρών υποχρεούνται να διαθέτουν «δελτία άδειας διαμονής» στην Εσθονία, ενώ οι Εσθονοί πολίτες και άλλοι πολίτες της ΕΕ που διαμένουν για διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών υποχρεούνται να διαθέτουν δελτία ταυτότητας. Ενώ το δελτίο διαμονής του/της συζύγου εκδόθηκε μόλις τον Ιούνιο του 2020, έληξε τον Απρίλιο του 2025 (ημερομηνία λήξης του δελτίου ταυτότητας του/της συζύγου πολίτη της ΕΕ). Κατά συνέπεια, είναι υποχρεωμένη να υποβάλει αίτηση για νέα κάρτα. Από την 1η Ιανουαρίου 2025, η Εσθονία έχει θεσπίσει νέα νόμιμα τέλη για τα εν λόγω δελτία, με τέλος 115 EUR για τα δελτία διαμονής και 45 EUR για τα δελτία ταυτότητας. Ο Επίτροπος Δικαιοσύνης θα ήθελε να μάθει αν αυτά τα υψηλότερα τέλη συμμορφώνονται με το άρθρο 25 παράγραφος 2 της οδηγίας 2004/38/ΕΚ.

Σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο, οι υπήκοοι τρίτων χωρών που διαμένουν συνεχώς στην Εσθονία επί πέντε έτη μπορούν να υποβάλουν αίτηση μόνιμης διαμονής. Ωστόσο, παρόλο που η σύζυγος διαμένει στην Εσθονία από τον Φεβρουάριο του 2020, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, θα μπορεί να υποβάλει αίτηση μόνιμης διαμονής μόνο τον Ιούνιο του 2025, πέντε έτη μετά την έκδοση του δελτίου προσωρινής διαμονής της. Ο Επίτροπος Δικαιοσύνης θα ήθελε να μάθει αν οι διατάξεις αυτές συμμορφώνονται με την οδηγία 2004/38/ΕΚ και, ιδίως, με τις περιόδους διαμονής που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν υπήκοος τρίτης χώρας μέλος της οικογένειας πολίτη της ΕΕ υποβάλλει αίτηση για καθεστώς μόνιμης διαμονής βάσει των άρθρων 6, 7, 11 και 16 της οδηγίας.

Για τον σκοπό αυτό, ο Διαμεσολαβητής θα ήθελε να ζητήσει από την Επιτροπή να απαντήσει στις ακόλουθες ερωτήσεις που υπέβαλε ο Εσθονός Επίτροπος Δικαιοσύνης:

Νόμιμα τέλη για δελτίο διαμονής

1. Προϋποθέτει το άρθρο 25, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38/ΕΚ ότι τα τέλη για την έκδοση δελτίων διαμονής που πιστοποιούν το δικαίωμα διαμονής για τα μέλη της οικογένειας πολιτών της Ένωσης που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών δεν υπερβαίνουν τα νόμιμα τέλη που επιβάλλονται στους Εσθονούς υπηκόους για την έκδοση παρόμοιων εγγράφων (π.χ. δελτίων ταυτότητας); Ή είναι σκόπιμο, όπως συμβαίνει με τα μέλη της οικογένειας Εσθονών υπηκόων που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, τα μέλη της οικογένειας πολιτών της ΕΕ που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών να επιβαρύνονται επίσης με υψηλότερο τέλος για τα δελτία διαμονής, σε αντίθεση με τα τέλη για τα δελτία ταυτότητας των Εσθονών υπηκόων και άλλων πολιτών της ΕΕ που διαμένουν εκεί;

2. Μπορούν τα νόμιμα τέλη να είναι υψηλότερα για τα δελτία διαμονής για τα μέλη της οικογένειας πολιτών της ΕΕ που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, σε σύγκριση με τα τέλη για τα δελτία ταυτότητας των υπηκόων, λόγω της ανάγκης των αρχών να επαληθεύουν αν το μέλος της οικογένειας πληροί τις προϋποθέσεις που ορίζονται στην οδηγία για το δικαίωμα προσωρινής ή μόνιμης διαμονής (και για τον σκοπό της έκδοσης δελτίου διαμονής);

3. Έχει το άρθρο 25, παράγραφος 2, της οδηγίας, ως εκ της φύσεώς του, άμεσο αποτέλεσμα;

Περίοδοι που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τους σκοπούς του καθεστώτος μόνιμης διαμονής

4. Πρέπει η πενταετής περίοδος συνεχούς νόμιμης διαμονής να υπολογίζεται από τη στιγμή που οι αρμόδιες αρχές αποφάσισαν ότι ένα πρόσωπο έχει δικαίωμα προσωρινής διαμονής ως μέλος της οικογένειας πολίτη της ΕΕ, δηλαδή όταν εξέδωσαν δελτίο προσωρινής διαμονής, ή πρέπει να λαμβάνονται επίσης υπόψη οι προηγούμενες περίοδοι, όταν το εν λόγω πρόσωπο διέμενε νομίμως; Αυτό θα αναλυθεί περαιτέρω στις ακόλουθες ερωτήσεις.

5. Περιλαμβάνει η έννοια «νόμιμη διαμονή για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών» και το χρονικό διάστημα κατά το οποίο το μέλος της οικογένειας διέμενε στο κράτος μέλος σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 2 («Δικαίωμα διαμονής άνω των τριών μηνών»), αλλά πριν οι εθνικές αρχές λάβουν απόφαση σχετικά με το δικαίωμά του προσωρινής διαμονής και χορηγήσουν δελτίο διαμονής;

6. Πρέπει η περίοδος διαμονής που προβλέπεται στο άρθρο 6 («Δικαίωμα διαμονής έως τρεις μήνες») να λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό της πενταετούς περιόδου για τη θεμελίωση δικαιώματος μόνιμης διαμονής, υπό την προϋπόθεση ότι η περίοδος αυτή αποτελεί μέρος της ίδιας συνεχούς διαμονής και ο ενδιαφερόμενος μπορεί να αποδείξει τη διαμονή του στο κράτος μέλος;

7. Συνάδει με την οδηγία η εκ μέρους κράτους μέλους χορήγηση δελτίου διαμονής σε μέλος της οικογένειας πολίτη της ΕΕ για χρονικό διάστημα μικρότερο των πέντε ετών, με αποκλειστικό σκοπό να διασφαλιστεί ότι η ημερομηνία λήξης του δελτίου είναι η ίδια με εκείνη του πολίτη της ΕΕ, ο οποίος έλαβε το δελτίο ταυτότητάς του νωρίτερα; Μπορεί αυτό να δικαιολογηθεί ακόμη και αν δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο πολίτης της ΕΕ προτίθεται να εγκαταλείψει το κράτος μέλος μετά τη λήξη του δελτίου ταυτότητάς του;

8. Γενικότερα, εξέτασε η Επιτροπή κατά πόσον η εσθονική νομοθεσία και διοικητική πρακτική συνάδουν με την οδηγία 2004/38; Εάν ναι, έχει εκδώσει η Επιτροπή ή προτίθεται να εκδώσει παρατηρήσεις προς τις εσθονικές αρχές σχετικά με τα θέματα αυτά;

Ο Επίτροπος Δικαιοσύνης θέτει επίσης το ζήτημα ενός πιθανού ζητήματος με την εσθονική μετάφραση της οδηγίας, και συγκεκριμένα τα άρθρα 9-11, 15, 20 και 25, τα οποία αφορούν την έκδοση και την ισχύ των «δελτίων διαμονής». Ωστόσο, στην εσθονική γλωσσική απόδοση της οδηγίας, οι διατάξεις αυτές αναφέρονται στην έκδοση και την ισχύ «άδειων διαμονής».

Θα σας παρακαλούσα η Επιτροπή να απαντήσει στο ερώτημα αυτό και στις ανωτέρω ερωτήσεις το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο έως τις 7 Ιουλίου 2025, ώστε ο Διαμεσολαβητής να μπορέσει να διαβιβάσει τις πληροφορίες στον Επίτροπο Δικαιοσύνης της Εσθονίας.

Αντίγραφο της παρούσας επιστολής και της απάντησης της Επιτροπής θα είναι διαθέσιμα στον ιστότοπο του Διαμεσολαβητή.

Με εκτίμηση,

Rosita Hickey
Διευθυντής Ερευνών

Στρασβούργο, 05/06/2025